Ыдыктыг Библия: Лука
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:48:06.312238+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Лука

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Лука

Лука

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

Луканың бижээни Буянныг Медээ

Киирилде

Христиан чаңчыл ёзугаар бо номнуң автору – эмчи мергежилдиг Лука, Павелдиң орукка кады чораан эштериниң бирээзи. Ол Чаа Чагыг-керээже кирген номнарның еврей эвес кара чаңгыс автору. Лука боду Иисустуң амыдыралын көрбээн кижи турган чадавас. Ынчангаш ол херечилерни айтыргаш, Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херектериниң дугайында янзы-бүрү чугааларны өске чоннар улузунуң христиан номчукчуларынга каттыштырып чыып бээрин аажок хынамчалыы-биле оралдашкан. Лука Иисустуң амыдыралының тодаргай болган чүүлдерин ол үениң төөгүлүг болуушкуннарынга хамаарыштыр көрүп турар. Ооң-биле ол христиан бүзүрелдиң быжыг төөгүлүг үндезиннеринче айтып, Христостуң чер кырынга амыдыралының төөгүзү бүгү кижи төрелгетенниң төөгүзүнүң кезээ апарганын онзалап демдеглээн.

Лука ядыылар болгаш ниитилелге кагдырган улус дээш Бурганның сагыш салыышкынынче, Христоска дузалажып турган херээженнерниң чугула ужур-дузазынче база Бурганның Чагыргазынче кирери өске чоннар улузунга-даа ажык дээрзинче онза кичээнгей салган. Номунда ол оон ыңай христиан чүдүлгеде өөрүшкү, мөргүл болгаш Ыдыктыг Сүлдениң чугулазын онзалап демдеглеп турар.

Лука «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номнуң база автору. Ында ол христиан ниитилелдиң Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда сайзыралының дугайында чугаалап турар.

1

Киирилде сөстер

1^1Бистиң аравыска болган болуушкуннар дугайында тоожуушкуннарны элээн хөй кижи бижип шенээн болгай. 2Болган чүүлдү эгезинден тура көрүп келген, Медээни нептередип турган улус ол бүгүнү биске база дамчыдып чугаалаан чүве. 3Ол бүгүнү мен база эгезинден тура хынамчалыг шинчилеп көргеш, болган чүүлдүң дес-дараалашкак бижимелин силерге кылып бээрин шиитпирледим, онза хүндүткелдиг Феофил+. 4Силерге чагып-сургаан өөредиг ылап быжыг үндезинниг дээрзинге силерни ыяк шынзыксын деп бодааным ол.

Иоанн Медеглекчиниң төрүттүнериниң дугайында баш бурунгаар медеглел

5Иудеяга Иродтуң хааннап турган үезинде+ Захария деп аттыг кижи чурттап чораан. Ол Авияның ээлчээнден+ Бурганның бараалгакчызы турган. Ооң Елисавета деп аттыг кадайы Аароннуң+ ук-ызыгуурундан үнген кижи чүве-дир. 6Олар ийилээ чөптүг-шынныг бооп, Дээрги-Чаяакчының бүгү-ле чагыгларын болгаш айтыышкыннарын хажык чок сагып чорааннар+. 7Елисавета ачы-үре чок болганындан+, оларга ажы-төл турбаан база ийилдирзиниң назы-хары дөгүй берген улус чүве-дир.

8Бир-ле катап ооң ээлчээниң Бурганга бараалгакчыларының өргээге ажылдаар үези кээрге+, Захария Бурганның мурнунга бараан болуп эгелээн. 9Дээрги-Чаяакчының өргээзинче киргеш, айдызаар үлүг, бараалгакчыларның чаңчылын ёзугаар, ынчан аңаа онаажып-тыр+. 10Ол ёзулалды кылыр ужурлуг өйде эңдерик хөй чон даштыгаа туруп алгаш, мөргүп турган+. 11Ынчан Захарияга Дээрги-Чаяакчының төлээзи көстүп келгеш, айдызаар өргүл бедигээжиниң+ оң талазынга туруп алган. 12Захария ону көрүп кааш, аймап-хөлзеп, корга берген.

13Дээрниң төлээзи аңаа мынча дээн: «Захария, кортпайн көр. Мөргүлүңнү Бурган дыңнап каан-дыр+, кадайың Елисавета ам сеңээ оол божуп бээр-дир, ону Иоанн деп адап аар сен. 14Сен өөрүп-хөглээр-дир сен, хөй улус база ооң төрүттүнгени дээш өөрүп-байырлаар-дыр. 15Чүге дээрге ол Бурганның мурнунга өндүр улуг болур-дур+: виноград арагазы болгаш өске-даа эзиртир суксун ишпес-тир+, авазының хырнынга чорааш-ла+, Ыдыктыг Сүлдеге бүргеттирер-дир. 16Ол хөй израильчилерни оларның Бурганы Дээрги-Чаяакчыже ээлдирер-дир. 17Илияныы дег сорук-күштү бодунга сиңиргеш, ол Дээрги-Чаяакчыны мурнай чедип кээр-дир+. Ол адаларның чүректерин ажы-төлүнче, хай-чагырга чоктарның бодал-сагыжын чөптүг-шынчы улустуң бодал-сагыжынче ээлдирер-дир+ база Дээрги-Чаяакчының кээринге чонну белеткээр-дир+».

18Захария дээрниң төлээзинге мынча дээн: «А ону ылап шын деп канчап билип аар мен?+ Бодум-даа чөнээн, кадайым-даа база кыраан болгай».

19Дээрниң төлээзи аңаа мынча деп харыылаан: «Мен Бурганның мурнунда бараан болуп турар Гавриил-дир мен+. Ол мени сээң-биле чугаалажып, бо буянныг медээни дамчытсын дээш, чорутту. 20Сеңээ бадыткал демдээ бо-дур: мээң сөстеримге бүзүревейн барганың дээш, сээң ам үнүң чок апаар, бо бүгүнүң боттаныр хүнүнге чедир чүве чугаалаар харыың чок болур».

21Ол аразында чыылган чон Захарияны манап, ооң Бурганның өргээзинде саадай бергенин кайгап турган. 22А ол үнүп келгеш, оларга чүве чугаалап чадап каан. Улус ону ыдыктыг өргээге Бургандан ажыдыышкын көрген кижи-дир деп билген. Захария оон олар-биле имнежип чугаалашкан болгаш олчаан үнү чок бооп арткан. 23Ооң бараан боор хүннери эрте бээрге, ол бажыңынче чанып келген.

24Элээн үе эрткен соонда, ооң кадайы Елисавета иштели бергеш, оозун беш ай дургузунда өске улустан чажырып келген. Ол мынча деп турган: 25«Улустуң меңээ онааганы бак адымны көрүп кааш, ону ап каары-биле+ Дээрги-Чаяакчының меңээ ам ынчаар кылганы ол-дур!»

Иисустуң төрүттүнериниң дугайында баш бурунгаар медеглел

26-27Елисаветаның иштелгениниң алдыгы айында Бурган Бодунуң төлээзи Гавриилди+ Галилеяның Назарет хоорайында+ Мария деп аттыг кысче чорудупкан. Мария Давид хаанның салгалы болур Иосиф дээр кижи-биле дүгдешкен турган+. 28Дээрниң төлээзи аңаа чедип келгеш+: «Амыр-менди[*], Бурганның авыралын алган кыс! Дээрги-Чаяакчы сээң-биле-дир!» – дээн[*].

29Кыс ооң ол сөстеринден эпчоксунгаш, «Бо чүү уткалыг амыр-менди болду» деп, аайын тыппайн барган.

30Оон дээрниң төлээзи аңаа мынча дээн: «Мария, кортпа. Бурган сеңээ авыралын хайырлаан-дыр. 31Ам иштелип-сааттангаш, Оол божуп алгаш, Аңаа Иисус деп ат тыпсыр сен+. 32Ол өндүр улуг болур база Дээди Өрүкүнүң Оглу деп адаттырар. Дээрги-Бурган-Чаяакчы Аңаа Ооң ада-өгбези Давидтиң дүжүлгезин хүлээдир-дир+. 33Ол Иаковтуң ук-салгалын мөңгези-биле хааннаар, Ооң Чагыргазы төнчү чок болур+».

34Мария дээрниң төлээзинден: «Мен ашакка барбаан болганымда, канчап ындыг болурул?» – деп айтырган.

35Дээрниң төлээзи аңаа мынча деп харыылаан: «Ыдыктыг Сүлде сенче бадып кээр, Дээди Өрүкүнүң күжү сени бүргей аптар+. Ынчангаш божуп аарың Ыдыктыг Чаш төл Бурганның Оглу деп адаттырар+. 36Сээң төрелиң Елисавета база үре-төл чок диртсе-даа, кыраан назынында иштелип, оолдуг болур-дур, оозу ам мырыңай алды айлыг-дыр. 37Чүге дээрге Бурганның кылып шыдавазы чүве чок»+.

38Мария ынчан мынча дээн: «Дээрги-Чаяакчының чалчазы-дыр мен. Мээң-биле бүгү чүве силерниң сөглээниңер ёзугаар болзунам». Оон дээрниң төлээзи чоруй барган.

Марияның Елисаветага барып чорааны

39Каш хонганда, Мария дөгертингеш, Иудеяның даглыг черинде турар Елисаветаның чурттаан хоорайынче далаштыг чорупкан. 40Захарияның бажыңынга кирип келгеш, ол Елисаветаны мендилээн. 41Елисавета Марияның мендилээнин дыңнап каары билек, ооң иштинде чаш төл шимчеп эгелээш, Елисавета Ыдыктыг Сүлдеге бүргедипкен. 42Ол дыңзыг үн-биле йөрээл салган: «Херээженнерниң аразында алгадып-йөрээдир сен! Сээң иштиңде боттанган Чаш төл алгадып-йөрээдир-дир! 43Дээргимниң иези бажыңымга кирип кээр деп аас-кежии меңээ канчап онаашканы ол? 44Мени мендилээн сөзүң кулаамга дыңналыры билек, иштимде чаш төлүм өөрээштиң, шимчеп эгеледи. 45Ынчангаш Дээрги-Чаяакчының аңаа аазаан чүвези бүдеринге бүзүрээн херээжен амыр-чыргалдыг-дыр!»

46Мария мынча дээн+:

«Дээрги-Чаяакчыны мээң сеткилим алдаржыдып тур.

47Камгалакчым болур Бурганым дээш,
мээң ишти-хөңнүм өөрүп-байырлады+,

48чүге дээрге Бодунуң томаанныг, чаржынчыг чалчазынче

Ол ээ көрдү+.

Ынчангаш моон соңгаар бүгү салгалдар
мени амыр-чыргалдыг деп санаар-дыр+.

49Күчүлүг Бурган меңээ өндүр улуг херекти кылып кагды,

Ооң ады ыдыктыг-дыр!+

50Ону хүндүлеп чоруурларны

Ооң энерели салгалдан салгал дамчып бүргей алыр+.

51Ол Бодунуң холунуң күчүзүн көргүстү+:

улуургактарны оларның бодал-сагыжы-биле катай тарадыр сывырыпты.

52Чагырыкчыларны дүжүлгезинден дүжүргеш,
базындырганнарны өрү көдүрүп тур+.
53Аштааннарны кежик-биле магазын хандыргаш+,
байыыргааннарга чүнү-даа бербейн, сывырып тур.

54-55Ада-өгбевиске Боду чугаалааны дег,
Авраамга болгаш ооң салгалынга кезээ мөңгеде
энерелдиг болур дээн аазаашкынын утпайн+,

Бодунуң чалчазы боор израиль чонга Ол дузалады».

56Мария Елисавета-биле кады үш ай хире тургаш, бажыңынче чанып келген.

Иоанн Медеглекчиниң төрүттүнгени

57Елисавета, божуур үези кээрге, оол уруг божуп алган. 58Дээрги-Чаяакчы Бодунуң өндүр улуг энерелин аңаа ынчаар көргүскен деп дыңнаан кожалары база төрелдери ооң-биле кады өөрүп-байырлап турганнар.

59Сески хүнде олар чаш төлдү кыртыжап демдектээри-биле чедип келгеш+, оолду ачазының ады-биле Захария деп адаар дей бергеннер.

60Ынчаарга оолдуң авазы: «Чок, ооң ады Иоанн болур чүве» – деп удурланган.

61Олар аңаа: «Сээң төрелдериңде ындыг аттыг кым-даа чок-тур» – деп харыылааннар. 62Ооң адазындан: «Оглуңну кым деп адаар сен?» деп имнеп айтырганнар.

63Захария самбыражыгаш алдыртып алгаш: «Ооң ады – Иоанн» деп бижип каан. Хамык улус кайгай берген. 64Дораан-на Захарияның чугаа-сөзү үнүп келген, ол чугааланып, Бурганны алдаржыдып эгелээн. 65Ынчан чоок-кавыда чурттаан улус шупту коргуп-сүртей берген, а ол болуушкун дугайында чугаа-соот Иудеяның даглыг чуртун бир кылдыр нептерей берген. 66Ону дыңнаан кижи бүрүзү: «Бо чаш төл кым болур ирги?» – деп айтырып турган. Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчының күжү Иоанн-биле кады ылап-ла бар болган.

Захарияның Бурганны йөрээгени

67Иоанның ачазы Захария база Ыдыктыг Сүлдеге бүргедипкеш, өттүр билип медеглеп эгелээн:

68«Бодунуң чонунга дузалап чедип келгеш,
аңаа хосталганы хайырлаан Дээрги-Чаяакчы+ –
Израильдиң Бурганы алдаржызын!
69-70Бодунуң ыдыктыг медээчилерин дамчыштыр
үе-дүпте-ле аазап кааны дег+,
Бодунуң чалчазы Давидтиң салгалындан
камгалаар күжүн Ол биске берди.

71Бистиң дайзыннарывыстан база бисти көөр хөңнү чок бүгү улустуң холундан

Ол бисти камгалаар+.

72Бистиң ада-өгбевиске энерелдиг боорун база

Бодунуң ыдыктыг чагыг-керээзин утпайн сактып чоруурун Ол аазаан+.

73-75Ол дайзыннарывыстың холундан бисти адырар деп

Авраам өгбевиске берген даңгыраанга шынчы бооп артты+.

Ынчангаш бис ам бүгү чуртталгавыста

Ооң мурнунга арыг чүректиг, чөптүг-шынныг бооп,

Аңаа коргуш чогу-биле+ бараан боор бис.

76А сен, чаш оглум, Дээди Өрүкүнүң медээчизи деп адаттырар сен+,
чүге дээрге Дээрги-Чаяакчының оруун белеткеп бээр дээш,

Ону мурнай чоруур-дур сен+.

77Камгалал оларның бачыдын өршээрин дамчыштыр кээрин
сен Ооң чонунга билиндирер-дир сен+.

78Бурганывыстың өршээл болгаш ынакшылының ачызында
дээрден чаа хүн биске хаяаландыр чырып кээр+.

79Ол үнүп келгеш, бодунуң чырыы-биле
дүмбей караңгыда база өлүмнүң хөлегези бүргээн черде чурттаан бүгү улусту+
херелдендир чырыдыптар болгаш амыр-тайбыңче баар орукту биске айтып бээр».

80А чаш төл өзүп-мандып, сагыш-сеткили быжыгып олурган. Израиль чоннуң мурнунга чедип кээр үе-шагы келгижеге чедир, ол ээн кургаг ховуга чурттап турган+.

2

Иисустуң төрүттүнгени

(Мф. 1:18-25)

2^1Ол үеде Август император Рим күрүнезиниң бүгү девискээринге чоннуң чизезин кылыр+ дугайында чарлык үндүрген. 2Сирияны Квиринийниң чагырып турган үезинде кылган баштайгы чизе ол болган. 3Кижи бүрүзү бодунуң төрүттүнген хоорай-суурунга барып даңзыладыры-биле чоруур ужурга таварышкан.

4-5Давидтиң ук-ызыгуурундан үнген болгаш, Иосиф база-ла Галилеяның Назарет хоорайындан+ Давидтиң төрээн хоорайы Вифлеемче+ чизеледир дээш чорупкан. Иосифтиң дүгдешкен душтуу болур, ынчан иштиг турган Мария база ооң-биле кады чорупкан чүве-дир. 6Вифлеемге кээрге, Марияның божуур ай-хүнү үнүп келген. 7Ол бодунуң дун Оглун божааш, Ону чөргеп-шарааш, мал чемгерер шагжага салып алган, чүге дээрге хоначалар бажыңындан оларга чыдар чер тывылбаан.

Кадарчылар болгаш дээрниң төлээлери

8Ол чер чурттуг кадарчылар ырак эвес шөлге, кодан хойларын харагалзап, хонуп чытканнар. 9Хенертен оларның мурнунга Дээрги-Чаяакчының төлээзи көстүп келген база Дээрги-Чаяакчының өндүр чырыы оларны хөме чырыдыпкан+. Кадарчылар медээжок корга берген, 10ынчалза-даа дээрниң төлээзи оларга мынча дээн: «Кортпаңар. Мен бүгү чонга хамааржыр аажок өөрүшкүлүг Медээ силерге дыңнадып тур мен. 11Силерниң Камгалакчыңар+, Дээрги Христос бөгүн Давидтиң төрээн хоорайында төрүттүнген-дир!+
12Силерге бадыткал демдээ бо-дур+: чөргеп-шарааш, мал чемгерер шагжада салып каан чыдар Чаш төлдү тып алыр силер».

13Хенертен дээрниң ол төлээзинге дээрниң эңдерик хөй аг-шерии катчып келгеш+, Бурганны алдаржыдып эгелээн: 14«Өрү дээрде Бурганга алдар!+ Чер-делегейде Ооң сеткилинге кирер кижилерге амыр-тайбың догунназын!»

15Дээрниң төлээлери оларны каггаш, дээрже көдүрлүп үне бээрге, кадарчылар аразында: «Дээрги-Чаяакчы биске чүнүң дугайында чугаалаан ирги, Вифлеемге ам дораан баргаш, ында чүү болганын көрүп көрээлем» – деп сүмелешкеннер. 16Олар ынаар дүвү-далаш чеде бергеш, Марияны, Иосифти база мал чемгерер шагжада чыткан Чаш төлдү тып алганнар. 17Олар Ону көргеш, Чаш төлдүң дугайында оларга дээрниң төлээзи чүү дээнин тө каап бергеннер. 18Дыңнаан улус шуптузу кадарчыларның чугаазын кайгап ханмаан. 19А Мария ол бүгүнү бодунуң чүрээнге кадагалап алгаш, ол дугайында бодап чораан+. 20Оларга чугаалааны олчаан кылдыр бүгү чүвени көрүп база дыңнап алганы дээш, кадарчылар Бурганны алдаржытпышаан база мактавышаан, ээп чана бергеннер.

Иисусту Бурганның өргээзинге эккелгени

21Сес хүн эрткенде, Чаш төлдү кыртыжап демдектээр өй кээрге+, Ол иезиниң иштинге боттаныр мурнунда-ла дээрниң төлээзиниң адап бергени Иисус деп атты Аңаа тывыскан.

22Моисейниң хоойлузунда айыткан арыгланыр хуусаа доостурга+, Мария биле Иосиф Чаш төлдү Дээрги-Чаяакчыга бараалгадыр дээш, Иерусалимге эккелгеннер. 23Дээрги-Чаяакчының хоойлузунда мынча деп бижээн чүве-дир: «Баштай төрүттүнген эр хиндиктиг төл бүрүзүн Дээрги-Чаяакчыга бараалгадып, ыдыктыг деп санаар»+. 24Ол ышкаш Дээрги-Чаяакчының хоойлузунда айытканы дег, олар ийи көге-буганы азы ийи көгээзинни өргүүр ужурлуг турганнар+.

25Ол өйде Иерусалимге Симеон деп аттыг кижи чораан. Ол чөптүг-шынныг, Бурганга бердинген база Израильге аргалалдың кээрин манап чоруур кижи турган+. Ыдыктыг Сүлде ону бүргеп алган турган. 26Ыдыктыг Сүлде Симеонга: «Дээрги-Чаяакчының шилээн Христозун көрбээн шааңда өлбес сен» – деп баш бурунгаар чугаалаан чүве-дир. 27Ол Ыдыктыг Сүлдеге башкарткаш, Бурганның өргээзинге кирип келген. Чаш төл Иисустуң ада-иези Бурганның хоойлузунда айыткан ёзулалды кылдыртыр дээш, Ону аңаа эккээрге, 28Симеон Иисусту холунга көдүрүп алгаш, Бурганга өөрүп четтирип, мынча дээн:

29«Чагырыкчывыс! Бодуңнуң аазаан аксың-биле Сен ам чалчаң мени, амыр-тайбың мөчүзүн дээш, салып турарың бо-дур. 30-32Чүге дээрге бүгү чоннарга Сээң белеткеп кааның Камгалакчыны суглуг караам-биле көрдүм. Ол болза өске чоннар улузунга күзел-сорууң ажыдар чырык-тыр+ база Сээң израиль чонуңнуң ат-алдары-дыр».

33Иисустуң ада-иези оларның Оглунуң дугайында Симеоннуң чугаалаан чүвезин дыңнааш, элдепсине бергеннер. 34Симеон оларны алгап-йөрээгеш, Ооң иези Марияга мынча дээн: «Бо Чаш төл дээш, Израильге хөй улус дүңдерлип дүжер-дир, хөй улус өрү көдүрлүр-дүр. Ол – Бурганның бадыткал демдээ-дир, ынчалза-даа хөй улус Аңаа удурланыр-дыр. 35Сээң сеткилиңни база селеме өттүр балыглаар ышкаш-тыр+. Хөй-ле улустуң чажыт бодалдары Ооң ачызында ажыттынар-дыр».

36Орта Асирниң аймаандан үнген Фануилдиң уруу Анна медээчи база турган. Ол чөнүк кадай чүве-дир. Анна ашаа-биле өгленгеш, чеди-ле чыл кады чурттаан, 37а ооң соонда бүгү чуртталгазында дулгуяк болуп арткан. Ам ооң хары сезен дөрт четкен чүве-дир. Ол кажан-даа Бурганның өргээзин каап көрбээн, харын аңаа дүн-хүн дивейн, Бурганга мөргүүр болгаш шээрленир турган+. 38Ол өйде Анна база оларга чоокшулап келгеш, Бурганга өөрүп четтиргенин илереткеш, Иерусалимниң хосталырын манаан кижи бүрүзүнге Чаш төлдүң дугайында чугаалай берген.

39Дээрги-Чаяакчының хоойлузунда айыткан бүгү чүүлдү кылган соонда, олар Галилеяже, боттарының чурттап турган хоорайы Назаретче чанып келгеннер+. 40Чаш төл өзүп-мандып, эът-хан кирип, угаан-сарыылы четчип орган, а Бурганның ээ көрүүшкүнү Ооң Бодунда бар болган.

Он ийи харлыг Иисус Бурганның өргээзинде

41Чылдың-на Хосталыышкын байырлалының үезинде Иисустуң ада-иези Иерусалимге кээр турган+. 42Ол он ийи харлапканда, олар база-ла чаңчылчаан аайы-биле байырлалга чедип келгеннер. 43Байырлал хүннери эрте бээрге+, ада-иези ээп чаныпкан, а элээди Иисус Иерусалимге артып калган. Ооң ада-иези ону эскербейн, 44Ол өске таныыр улузу-биле кады чанып олурар деп бодааннар. Ынчалдыр хүнзедир чоруп келгеш, Ону төрелдери болгаш таныш өөрүнүң аразындан дилеп эгелээннер. 45Тып чадап кааш, Иисусту дилеп, Иерусалимче дедир ээп келгеннер. 46Олар Ону чүгле үш хүн эрткенде, Бурганның өргээзинден, башкылар аразында турупкан, оларны дыңнап база олардан айтырыглар салып олурган черинге тып алганнар. 47Ону дыңнап олурган улус шуптузу Ооң билиин болгаш угаанныг харыыларын магадаар болган. 48Ону көрүп кааш, ада-иези кайгай берген, а Ооң иези Оглундан: «Оглум! Сен бисти ынчап канчаарың ол? Ачаң биле мен аажок муңгарап-хөлзеп, Сени дилеп шаг болдувус» – деп айтырган.

49Ол ада-иезинге: «Мени чүге дилей бердиңер? Азы Ачамның өргээзинге кээр ужурлуумну билбээниңер ол бе?» – дээн. 50Ынчалза-даа ада-иези Ооң чүнүң дугайында чугаалаанын билбээннер+. 51Оон Ол ада-иези-биле кады Назаретче чанып келгеш, оларның аайындан эртип көрбээн. А Ооң иези ол бүгү болган чүүлдү утпайн, бодунуң чүрээнге кадагалап алган+. 52Иисус улам-на угаан-сарыыл кирип, өзүп-мандып орган, а Бурганның болгаш кижилерниң Аңаа ээ көрүүшкүнү күштелип орган+.

3

Иоанн Медеглекчиниң суртаалы

(Мф. 3:1-12; Мк. 1:1-8; Ин. 1:19-28)

3^1Тиверийниң Римге император болганындан бээр он бешки чылында, Понтий Пилат – Иудеяның чагырыкчызы+, Ирод[*] – Галилеяның башкарыкчызы+, ооң дуңмазы Филипп – Траконит болгаш Итурея девискээрлерниң башкарыкчызы, а Лисаний – Авиленеяның башкарыкчызы турда, 2Анна биле Каиафа+ ийи Бурганның дээди бараалгакчылары турган чүве-дир. Ол чылын ээн кургаг ховуга Захарияның оглу Иоаннга+ Бурган онзагай медээ чедирген. 3Ооң соонда Иоанн Иордан хемниң ол-бо талаларында черлерни кезип, бачыттары дээш өршээл алыры-биле, Бурганче эглирин база ооң бадыткалы кылдыр сугга суктурарын улуска суртаалдап чораан. 4Ол дугайында Исайя медээчиниң номунда шагда-ла мынчаар бижээн турган:

«Ээн кургаг ховуда алгырып турар кижиниң үнү дыңналган:

„Дээрги-Чаяакчыга оруктан белеткеңер!

Ооң эртер кокпаларын дорттап бериңер!

5Ыйгылааш чер бүрүзү оргу апарзын,
бүгү даглар, тейлер чавызай берзин.

Ээр-дагыр оруктар дортталзын,
а оңгул-чиңгил оруктар дескилежи берзин.

6Бүгү кижи амытан ынчан Бурганның камгалалын көрүп каар!“»+.

7Аңаа сугга суктурар дээш келген мөөң чонга Иоанн мынча деп турган: «Силер, чылан сыскындылары!+ „Бурганның кел чыдар килеңинден чайлай бээр бис“ – деп, силерни кым сагыш алындырды? 8Бурганче ээлгениңерниң херек кырында үре-түңнелдиин көргүзүңер база: „Бистиң адавыс Авраам“+ – деп сөстер-биле боттарыңарны аргалаарын семевеңер! Бурган бо чыдар даштардан-даа Авраамга ажы-төлдү чаяап шыдаар дээрзин силерге чугаалап тур мен. 9Балды ыяштарның дөзүн кезеринге шагда-ла белен+. Эки чимис бербестээн ыяштарның шуптузун одура кескеш, отче киир октаар»+.

10Чон Иоанндан: «Ынчаарга бис чүнү кылыылы?» – деп айтырган+.

11Ол мынча деп харыылаан: «Ийи хөйлеңниг кижи хөйлеңи чок кижи-биле үлешсин; а аъш-чемниг кижи база шак ынчаар кылзын»+.

12Үндүрүг хавырыкчылары база сугга суктурары-биле чедип келгеш: «Башкы, бис чүнү кылыылы?» – деп айтырганнар.

13Ол мынча деп харыылаан: «Силерге өйлей айытканындан арттыр чүнү-даа алымнап негевеңер».

14Чамдык шериглер база оон айтырыг салганнар: «А бис канчаар бис?»

Ынчаарга Иоанн: «Кымны-даа базымчалаваңар, күш-биле азы нүгүл-биле акшазын хунааваңар, шалыңыңар хирези-биле амыдыраңар» – деп харыылаан+.

15Бүгү чон идегелдиг манап келген болгаш, Иоанның дугайында: «Бо кижи Христос эвес ирги бе?» деп бүдүү бодап турган+.

16А Иоанн шуптузунга мынча дээн: «Мен силерни сугже суп тур мен, ынчалза-даа менден күчү-күштүг Кижи кел чыдар, мен Ооң идииниң шидиишкинин безин чежеринге төлеп чок мен. Ол силерни Ыдыктыг Сүлдеже, отче сугар-дыр+. 17Тараа үрезинин саваңдан арыглаар айыыр Ооң холунда-дыр+, Ол тараа үрезинин үүжелей урар уургайынга чыып алыр, а саваңны өшпес отка өрттедиптер»+. 18Иоанн улусту өөредип, Буянныг Медээни ындыг болгаш өске-даа сөстер-биле оларга суртаалдап турган.

19А Иоанн Ирод чагырыкчыны бодунуң акызының кадайы Иродиаданы кадайланып алганы дээш база ооң үүлгеткени өске-даа бүгү кемниг херектери дээш сойгалаарга, 20ол бүгү каржы үүлгедиглеринге немелде кылдыр Ирод Иоанны кара-бажыңнаттырып каан+.

Иисустуң сугга суктурганы

(Мф. 3:13-17; Мк. 1:9-11)

21Бүгү чон сугга суктуруп турда, Иисус база ону эртип алган. Ол сугга суктуруп алгаш, мөргүп турда, дээр аңгайтыр ажыттына берген соонда+, 22Ыдыктыг Сүлде көге-буга хевирлиг болуп алгаш, Олче бадып кээрге+, дээрден мынча дээн үн дыңналган+: «Сен Мээң ханы ынак Оглум-дур сен, Мээң сеткилимге кирер-дир сен!+»

Иисустуң ада-өгбезиниң даңзызы

(Мф. 1:1-17)

23Бодунуң бараан болуушкунун эгелээрде, Иисус үжен хире харлыг турган+. Улус Ону Иосифтиң оглу-дур деп бодап турган. А Ооң өске өгбелериниң даңзызы бо-дур: Илий, 24Маттат, Левий, Мелхий, Ианнай, Иосиф, 25Маттафий, Амос, Наум, Эслим, Наггей, 26Маат, Маттафий, Семей, Иосиф, Иуда, 27Иоаннан, Рисай, Зоровавел, Салафиил+, Нирий, 28Мелхий, Аддий, Косам, Элмодам, Ир, 29Иисус, Элиезер, Иорим, Маттат, Левий, 30Симеон, Иуда, Иосиф, Ионам, Элиаким, 31Мелеай, Менна, Маттафай, Нафан+, Давид, 32Иессей+, Овид, Вооз, Сала, Наассон+, 33Аминадав, Админ[*], Арни, Хецрон, Фарес, Иуда+, 34Иаков, Исаак, Авраам, Фарра, Нахор+, 35Серух, Рагав, Фалек, Евер, Сала, 36Кайнан, Арфаксад, Сим, Ной, Ламех, 37Мафусал, Энох, Иаред, Малелеил, Каинан, 38Энос, Сиф, Адам+ – Бурган.

4

Иисустуң күткүттүрүп турганы

(Мф. 4:1-11; Мк. 1:12-13)

4^1Ыдыктыг Сүлдеге бүргеттирген Иисус Иордан хемден ээп кээрге, Сүлде Ону ээн кургаг ховуже аппарган. 2Аңаа Иисус дөртен хүн дургузунда эрликке күткүттүрүп келгеш+, ол үеде чүнү-даа чивээн+, а ол хүннер эрткенде, аажок аштай берген+.

3Ынчан эрлик Аңаа мынча дээн: «Сен шынап-ла Бурганның Оглу болзуңза, бо дашка хлеб болу бээрин дужаавыт».

4Иисус мынча деп харыылаан: «Бижилгеде: „Кижи амытан чүгле хлеб-биле амыдыравас“[*] – деп бижээн болгай»+.

5Эрлик Иисусту бедик черже үндүре бергеш, карак чивеш дээр аразында делегейниң хамык күрүнелерин Аңаа көргүскен. 6Оон эрлик Аңаа мынча дээн: «Сеңээ бо бүгү күрүнелерни оларның эрге-чагыргазы болгаш өндүр-чаагайы-биле катай-хаара бериптер мен, чүге дээрге ол бүгү мээң эргемде+; ону күзээн кижимге берип боор мен. 7Меңээ мөгеер-ле болзуңза, бо бүгү Сээңии болур».

8Иисус мынча деп харыылаан: «Бижилгеде: „Чүгле Дээрги-Чаяакчы Бурганыңга мөгейип чор, чүгле Аңаа бараан бол“ – деп бижээн болгай»+.

9Ооң соонда эрлик Ону Иерусалимге эдертип эккелгеш, Бурганның өргээзиниң кырының эриинге тургускаш, мынча дээн: «Бурганның Оглу шын болзуңза, моон черже шурай бер, 10-11чүге дээрге Бижилгеде „Ол Бодунуң төлээлеринге Сени камгалаар кылдыр чагыг бээр“ деп база „Олар сени, буттарың дашка илдикпезин дээш, холдары-биле көдүрүп аарлар“ деп бижээн ийик чоп»+.

12Иисус мынча деп харыылаан: «„Дээрги-Чаяакчы Бурганыңны шеневе“+ – деп чугаалаан болгай».

13Эрлик ынчан Иисусту күткүдерин соксаткаш, эптиг өйге чедир Ону каапкаш, чоруй барган.

Иисус Назареттиң синагогазында

(Мф. 13:53-58; Мк. 6:1-6)

14Иисус Галилеяже Сүлдениң күжүнге бүргеттирген чедип келген, а Ооң дугайында дамчыыр чугаалар ол кезек черлерге тарай берген. 15Ол синагогаларга улусту өөреди берген+, а шупту улус Ону алдаржыдып турган.

16Иисус Бодунуң өзүп-доруккан хоорайы Назаретке чедип келген+. Бир-ле катап Ол Бодунуң чаңчыккан аайы-биле амыр-дыш хүнүнде синагогага кирип келгеш, Бижилгени номчууру-биле улус мурнунга туруп алган. 17Аңаа Исайя медээчиниң дүрүг номун ап бергеннер. Ол номну чада туткаш, мынча деп бижээн черни тып алган:

18-19«Дээрги-Чаяакчының Сүлдези мени бүргээн-дир+ –

Ол мени түрегдээннерге буянныг медээни дыңнатсын дээш[*] шилип чаап каан.

Ол Мени туттурганнарга хосталганы, согурларга каракталырын,
дарлаттырганнарга адырлып хосталырын+ чарлаары-биле база

Дээрги-Чаяакчының өршээлиниң чылы+ келгенин медеглээри-биле чоруткан»+.

20Иисус номну дүргеш, бараан болукчуга берипкеш, олуруп алган. Синагогада бүгү улустуң карактары Олче угланып келген. 21Оон Ол улуска чугаалап эгелээн: «Бөгүн Бижилгениң ол сөстери ону дыңнап турар силерниң мурнунга боттанып турары бо-дур».

22Шупту улус Ооң дугайында эки херечилел кылып, Ооң чугаалаан сөзүнүң чеченин аажок магадап: «А Ол Иосифтиң оглу эвес ийикпе?» – дижип турган.

23Иисус оларга мынча дээн: «Чугаажок-ла, силер Меңээ: „Эмчи, бодуңну бодуң экиртип ал“ деп үлегер домактың чугаалааны ышкаш, „Капернаум хоорайга чүнү кылып турганыңны дыңнаан бис+, ону маңаа, төрээн чериңге база кылып көрем“ – дижир боор силер». 24Улаштыр мынча дээн: «Ынчалза-даа силерге алыс шынны чугаалап тур мен: Бурганның кандыг-даа медээчизин ооң төрээн черинге хүлээп көрбес болур+. 25Ылап шынын силерге чугаалап тур мен: Илия медээчиниң чурттап турган үезинде, кажан үш чыл алды ай дургузунда дээр кааңнап, бүгү чуртка кончуг улуг аш болу бергенде+, Израильге дыка хөй дулгуяк кадайлар турган. 26Ындыг-даа болза, Бурган Илияны өске кымче-даа эвес, а Сидон хоорай чоогунда Сарепта деп черде+ чурттаан дулгуяк кадайже чоруткан чүве-дир. 27Элисей медээчиниң чурттап турган үезинде Израильге кежи аарыг хөй улус турган+, ындыг-даа болза, Сирия чурттуг Неемандан аңгыда, оларның чаңгызын-даа Бурган арыглаваан чүве-дир+».

28Ону дыңнааш, синагогада шупту улус килеңней берген. 29Олар тура халышкаш, Иисусту хоорайдан үндүр сывырып, Ону кадыр элден дүжүр октаптар дээш, хоорайның турары дагжыгаш кырынче аппарганнар. 30Ынчалза-даа Ол улус аразы-биле өде кылаштап чоруй барган+.

Иисус Капернаумнуң синагогазында

(Мк. 1:21-28)

31Оон Иисус Галилеяның Капернаум хоорайынче бадып келгеш+, амыр-дыш хүнүнде чонну өөредип эгелээн. 32Ооң канчаар өөредип турарын шупту улус кайгап ханмаан, чүге дээрге Ооң сөзү эрге-чагыргалыг болган+.

33Синагогага букшуураан бир кижи турган, ол ыыткыр алгыра берген: 34«Эй! Назарет чурттуг Иисус, Силерге бистен чүү херегил?+ Силер бисти узуткаар дээш келдиңер бе? Силерни кым дээрзин билир мен+, Силер – Бурганның Ыдыктыг Төлээлекчизи-дир силер!»

35Иисус букка: «Ыыттава, ол кижиден үне бер!» – деп шыңгыы дужаарга, бук демги кижини улус мурнунга ойтур октааш, аңаа кандыг-даа хора чедирбейн, оон үнүп чоруй барган+.

36Ону көрген улус кайгап-харап шаг болгаш, аразында мынча дижип турган: «Бо чүү мындыг чүвел? Буктарга безин дужаарга, олар үнгүлей бээр, ындыг чагырга база күш ол Кижиде бар деп аан?» 37Ооң дугайында дамчыыр чугаа ол кезек черлерни бир кылдыр тарай берген.

Иисустуң аарыг кижилерни экирткени

(Мф. 8:14-17; Мк. 1:29-34)

38Синагогадан үнгеш, Ол Симоннуң бажыңынче чорупкан; а Симоннуң кат-иези+ халыын аарыгдан аарааш, аажок эъди изип чыдар боорга, аңаа дузалап көөрүн Иисустан дилээннер. 39Ол чыткан херээженниң кырынче ээккеш, халыын аарыгны соксаарын дужаарга, оозу херээженни каапкаш барган. Херээжен дораан-на туруп келгеш, оларга бараан болуп кирипкен.

40Хүн ажып турда, шупту улус боттарының янзы-бүрү аарыглардан аараан кижилерин Аңаа эккелгеш туруп берген. Ол кижи бүрүзүнге холу-биле деггеш, экиртип турган. 41Хөй кижилерден буктар: «Силер – Бурганның Оглу-дур силер!+» – деп кышкырбышаан, үне халчып турганнар. Ынчалза-даа Ол Ону Христос деп билир дээрзин чугаалаарын оларга хоруп каан+.

Иисустуң Иудеяга суртаалдааны

(Мк. 1:35-39)

42Даң адып кээрге, Иисус озалааш черже чорупкан+. А чон Ону дилеп эгелээш, тып чеде бергеш, салбайн арттырып аарын бодап, чорбайн көөрүн ээрежип шаг болган. 43Ынчалза-даа Ол оларга мынча дээн: «Мен Бурганның Чагыргазының дугайында Буянныг Медээни өске хоорай-суурларга база суртаалдаар ужурлуг мен; ол дээш Мени чоруткан болгай»+. 44Ынчангаш Иисус Иудеяның[*] синагогаларынга суртаалдап чоруп берген.

5

Иисустуң баштайгы өөреникчилерин кый деп алганы

(Мф. 4:18-22; Мк. 1:16-20)

5^1Бир-ле катап Иисус Геннисарет хөлдүң чанынга турда+, чон Бурганның сөзүн дыңнаар дээш, Ону ол-бо чүктен кызып, бөлдүнчүп келген. 2Иисус хөлдүң кыдыынче үндүр тыртып каан ийи хемени көрүп каан. Балыкчылар хемелеринден дүшкеш, четкилерин чуп турар болган. 3Симоннуң хемезинге кээп турупкаш, Иисус эриктен элээн ырадыр эжиндире бээрин оон дилээн. Ооң соонда олуруп алгаш, чонну хемеден өөредип эгелээн.

4Өөредирин төндүрүпкеш, Ол Симонга: «Терең черже эжиндире бер. Четкилерни балык тудары-биле салыптыңар» – дээн+.

5Симон Аңаа мынча деп харыылаан: «Башкы, бис дүннү өттүр балыктааш, чүнү-даа тудуп албадывыс. Ынчалза-даа Силерниң айтыышкыныңар аайы-биле кылып, четкилерни салыптайн». 6Ынчаар кылгаштың, олар эңдерик хөй балык тудуп алган, харын-даа оларның четкилери тывыштың аарындан үстүп турган. 7Балыкчылар ынчан өске хемеде олурган эштерин дузалажып кээр кылдыр медээлээрге, олар эжиндирип келгеш, ийи хемени балык-биле сугже дүжер чыгыы кылдыр чык долдур чүдүрүп алганнар.

8Ону көргеш, Симон Пётр Иисустуң мурнунга дискектенип ора дүшкеш: «Мени каапкаш барыңар, Дээргим! Чүге дээрге бачыттыг кижи-дир мен!»+ – дээн. 9Ынча хөй балык туттунганын көргеш, Пётр болгаш ооң кады чораан эштери аажок кайгааннар. 10Оларның аразынга Симоннуң кады ажылдап турган улузу – Зеведейниң оолдары Иаков биле Иоанн база турган.

Иисус оон Симонга мынча дээн: «Кортпа, моон соңгаар кижилер тывыкчызы болур сен»+. 11Олар хемелерин эрикче үндүр тырткаш, хамык чүвени каапкаш, Ону эдерип чорупканнар.

Кежи аарыг кижини экирткени

(Мф. 8:1-4; Мк. 1:40-45)

12Бир-ле катап Иисус бир хоорайга турда, кежи аарыг кижи чедип келген+. Ол Иисусту көрүп кааш, Ооң мурнунга доңгая кээп дүшкеш, мынча деп дилеп эгелээн: «Дээрги! Күзээр-ле болзуңарза+, мени арыглап каап шыдаар силер».

13Иисус холун сунгаш, аарыг кижиге дээскеш: «Күзеп тур мен, арыгланы бер!» – дээн. Ол дораан кеш аарыы ол кижиден сойлуп калган. 14Иисус аңаа мындыг айтыышкын берген: «Бо дугайында кымга-даа чугаалава+, харын моон чоруткаш, Бурганның бараалгакчызынга көстүп каг, оон Моисейниң хоойлузунда айытканын ёзугаар, арыгланганың дээш Бурганга өргүлден кыл+. Сен ол өргүлүң-биле экирээниңни улуска херечилеп көргүскен боор сен».

15Ынчалза-даа Иисустуң дугайында дамчыыр чугаа улам нептереп, Ону дыңнаар дээн база аарыг-аржыын экиртир дээн улус Олче мөөңү-биле чыглып кээп-ле турган. 16А Иисус озалааш, ээн черлерже удаа-дараа чоруп, мөргүп ап турган+.

Иисустуң чартыктаан кижиниң бачыттарын өршээгени

(Мф. 9:1-8; Мк. 2:1-12)

17Бир-ле катап Иисус чонну өөредип орда, Галилеяның база Иудеяның бүгү суурларындан болгаш Иерусалимден чыглып келген фарисейлер биле ном-хоойлу тайылбырлакчылары база Ооң дыңнакчыларының аразынга олурганнар. Дээрги-Чаяакчының аарыг кижилерни экиртир күчү-күжү Иисуста бар турган+. 18Элээн каш кижи чартыктаан эжин дөжээ-биле катай шыргалай көдүрүп эккелгеш, ону Иисустуң мурнунга салып каар дээш, бажыңче киирерин оралдажы берген. 19Кижиниң хөйүнден эрттире бээр арга тып чадааш, олар бажың кырынче үнгеш, дээвиирни үттеп-часкаш, ол кижини дөжээ-биле катай улус ортузунче, мырыңай Иисустуң мурнунче дүжүрүп келгеннер. 20Оларның ындыг бүзүрелин көргеш+, Ол чартыктаан кижиге мынча дээн: «Өңнүк, бачыттарың өршээттинген-дир+».

21Ном-хоойлу тайылбырлакчылары болгаш фарисейлер ажынып, иштинде мынча деп бодааннар: «Кым Мен деп бодап, Бурганны дорамчылаары ол?+ Бургандан аңгы кым бачытты өршээп шыдаар эргелигил?+»

22Иисус оларның бодалдарын билир болгаш, мынча деп харыылаан: «Силер чүректериңерде чүге ынчаар бодап орарыңар ол? 23Чүү беленил? „Бачыттарың өршээттинген-дир“ – дээри бе азы: „Туруп келгеш, чорувут“ – дээри бе? 24Ынчаарга Кижи амытан Оглу чер кырынга бачыттарны өршээр эргелиг дээрзин билип алыңар...» – Иисус оон чартыктаан кижиге мынча дээн: «Туруп келгеш, дөжээңни алгаш, бажыңыңче чорувут!»

25Демгизи ол дораан оларның мурнунга туруп келгеш, бодунуң дөжээн алгаш, Бурганны алдаржытпышаан, бажыңынче чорупкан. 26Шупту улус кайгай берип, Бурганны алдаржыдып турган. Аңаа чыылганнар коргуп-сүртеп: «Бис бөгүн кайгамчык херектерни көрдүвүс!» – деп турганнар.

Иисустуң Матфей Левийни кый дээни

(Мф. 9:9-17; Мк. 2:13-22)

27Ооң соонда Иисус дашкаар үнүп келген. Ол үндүрүг хавырар черинге бодунуң ажылын кылып олурган Левий дээр кижини көрүп кааш, аңаа: «Мени эдерип чорувут» – дээн. 28Левий туруп келгеш, хамык чүвезин каапкаш, Иисусту эдерип чорупкан.

29Оон Левий бодунуң бажыңынга Иисусту хүндүлеп, улуг дой кылган+. Дойга дыка хөй үндүрүг хавырыкчылары база өске-даа улус чыглып кээп, олар-биле кады чемненгеннер. 30Ном-хоойлу тайылбырлакчылары болгаш фарисейлер Иисустуң өөреникчилеринге мынча деп хыйланып турганнар: «Силер чүге үндүрүг хавырыкчылары болгаш бачыттыг кижилер-биле кады ижип-чип турарыңар ол?»+

31Иисус ону дыңнааш, мындыг харыы берген: «Эмчи кадык эвес, а аарыг улуска херек болгай. 32Мен „Актыг, бачыт чок бис“ дээр улусту эвес+, а бачыттыг улусту бачыттарын миннип, Бурганче эглиринче кыйгырар дээш келген мен!+»

Шээрленириниң дугайында

(Мф. 9:14-17; Мк. 2:18-22)

33База-ла улус Иисуска мынча дээн: «Иоанның өөреникчилери+ үргүлчү шээрленир база мөргүүр-дүр, фарисейлерниң-даа өөреникчилери база ындыг-дыр+, а Силернии күзээнде-ле ижип-чип турар-дыр».

34Иисус мынча деп харыылаан: «Куда доюнга күдээ оол-биле кады келген ооң эштери оолдарны, күдээ оол олар-биле кады орда, шээрлениринче албадап болур бе?+
35Ынчалза-даа күдээ оолду олардан чарып аппаар үе кээрге+, олар ынчан шээрлени бээр».

36Оон Иисус оларга угаадыглыг чугаа чугаалап берген: «Эрги хепке кым-даа чаа хептен ора тырткан чамашкы салбас. Ынчаар болза, чаа хеп сандан үнер, а эрги хепке чаа хептен алган чамашкы салырга, таарышпайн баар. 37Кым-даа чаа араганы эрги көгээржикче кутпас. Ынчаар болза, чаа арага эрги көгээржикти деже тептер, ынчан арага-даа төктүп каар, көгээржик-даа сандан үнер. 38Чаа араганы чаа көгээржикче кудар херек[*]. 39Ол ышкаш эрги арага ишкен кижи чаа арага күзевес, чүге дээрге: „Эргизи эки-дир“ – дээр».

6

Амыр-дыш хүнү дугайында айтырыг

(Мф. 12:1-14; Мк. 2:23—3:6)

6^1Бир-ле катап амыр-дыш хүнүнде[*] Иисус тарып каан шөлдү таварты бар чыдырда, Ооң өөреникчилери сыпта тараа баштарын үзе соккаш, холу-биле ууштап чий бергеннер+. 2Чамдык фарисейлер: «Амыр-дыш хүнүнде кылырын ыдыктыг хоойлу хораан чүвени силер чүге кыла бердиңер?+» – деп айтырганнар.

3Иисус оларга мынча деп харыылаан: «Боду-даа, кады чораан өөрү-даа аштай бээрге, Давид хаанның чүнү кылганын номчувааныңар ол бе?+
4Ол Бурганның өргээзинче киргеш, чүгле Бурганның бараалгакчылары чип болур ужурлуг ыдыктаан хлебти алгаш+, боду чий бергенин база кады чораан өөрүнге чирткенин билбес силер бе?» 5Оон мынча деп немеп каан: «Кижи амытан Оглу – амыр-дыш хүнүнүң безин Дээргизи-дир!»

6Өске бир амыр-дыш хүнүнде Иисус чонну өөредири-биле база-ла синагогага кирип келген+. Аңаа оң холу када берген кижи турган. 7Ном-хоойлу тайылбырлакчылары болгаш фарисейлер Иисусту буруудадыр чылдагаан тып алыр сорулга-биле, Ол амыр-дыш хүнүнде экирти бербес ирги бе деп, кичээнгейлиг хайгаарап турганнар+. 8Иисус оларның бодалдарын билир болгаш, када берген холдуг кижиге: «Бээр тургаш, улустуң ортузунче үнүп кел» – дээн. Демгизи тургаш, улустуң ортузунче үнүп келген.

9Иисус ынчан оларга мынча дээн: «Силерге Мен айтырыг салыйн: амыр-дыш хүнүнде чүнү кылыр ужурлугул+: буянны бе азы бузутту бе? Амы-тынны камгалап аар бе азы узуткаар бе?» 10Иисус оларның шуптузун эргий кайгааш, демги кижиге мынча дээн: «Холуң бээр сун». Ол сунуп бээрге, ооң холу кадык апарган+. 11Фарисейлер болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчылары хорадаанындан өдү чарлы бер чазып, Иисусту канчапса экил дээрзин аразында чугаалажы бергеннер.

Иисустуң он ийи элчинни шилип алганы

(Мф. 10:1-4; Мк. 3:13-19)

12Иисус ол хүннерде дагже мөргүүрү-биле үне бергеш, дүннү өттүр Бурганга мөргүп келген. 13Хүн үнүп кээрге, Ол Бодунуң өөреникчилерин кый деп алгаш, оларның аразындан он ийизин шилээш, элчиннер деп адап каан. 14Оларның аттары бо-дур: Иисустуң Пётр деп адааны Симон+, ооң дуңмазы Андрей, Иаков, Иоанн, Филипп, Варфоломей, 15Матфей+, Фома, Алфейниң оглу Иаков, Зилот[*] деп адаткан Симон, 16Иаковтуң оглу Иуда болгаш сөөлүнде барып саттыныкчы апарган Иуда Искариот+.

Ылап шын амыр-чыргалдыг улус

(Мф. 4:23—5:12)

17Олар-биле кады дагдан бадып келгеш, Иисус оргу шынаага доктаап туруп алган. Аңаа Ооң дыка хөй өске өөреникчилери болгаш бүгү Иудеядан, Иерусалимден, а ол ышкаш далай эриинде турар Тир, Сидон хоорайлардан келген эңдерик чон чыглып келген. 18Олар Ону дыңнаар дээш база аарыг-аржыындан экириир дээш кээп турганнар, а букшуураан улус база экирип турган. 19Кижи бүрүзү Аңаа холу-биле дээй кааптарын оралдажып, чүткүп турган, чүге дээрге бүгү улусту экиртиптер күчү-күш Оон үнүп турар болган+.

20Бодунуң өөреникчилерин эргий көргеш, Иисус мынча дээн:

«Ядыылар[*], амыр-чыргалдыг силер, чүге дээрге Бурганның Чагыргазы силернии болур+.

21Ам аштап-суксааннар+, амыр-чыргалдыг силер, чүге дээрге тода бээр силер.

Ам муңгарап ыглааннар, амыр-чыргалдыг силер+, чүге дээрге каттыржып-хөглей бээр силер.

22Кижи амытан Оглу дээш улус силерге көөр хөөн чок болуп, силерни дорамчылаар база үндүр-киир сывыртаар, ат-алдарыңарны бужартадыр болза, ынчан амыр-чыргалдыг силер+. 23Ол хүн кээрге, аажок өөрүп-байырлаңар+, чүге дизе силерни аажок улуг шаңнал дээрде манап турар. Силерни көөр хөңнү чок улустуң өгбелери Бурганның медээчилерин база-ла шак ынчалдыр аажылап чорааннар.

24А байлар, ат болур силер, чүге дээрге боттарыңарның аргалалыңарны шагда-ла алган силер+.

25Ам эмин эрттир тотканнар, ат болур силер, чүге дээрге аштап-суксай бээр силер+.

Ам каттыржып турарлар, ат болур силер, чүге дээрге ыглап-сыктап, ондап-остай бээр силер+.

26Хамык улус силерниң дугайыңарда экини чугаалаар болза, ат болур силер, оларның өгбелери меге медээчилерни база-ла шак ынчалдыр хүлээп ап чораан»+.

Дайзыннарыңарга ынак болуңар

(Мф. 5:38-48)

27«Ынчалза-даа силерге, Мени дыңнап турар улуска, чугаалап тур мен: дайзыннарыңарга ынак болуңар, силерни көөр хөңнү чок улуска буяндан кылып чоруңар, 28силерни каргап турарларны алгап-йөрээңер база силерни дорамчылап турарлар дээш мөргүңер+. 29Сээң бир чаагыңче дажыпкан кижиге өске чаагың база дөгеп бер+. Сээң тонуң хунаап ап турар кижиге хөйлеңиң база уштуп бер. 30Сенден кым-даа диленип кээр болза, беривит; сээң чүвең алган кижиден орнун дедир негеве+.

31Силерге улус кандыг хамаарылгалыг боорун күзей-дир силер, улуска база шак ындыг хамаарылгалыг болуңар+. 32Чүгле силерге ынак улуска ынак болзуңарза, чүнүң-биле өскелерден дээредээр силер? Бачыттыглар база оларга ынак улуска ынак болгай. 33Чүгле силерге буян кылып чоруур улуска буян кылыр болзуңарза, силер кандыг ачы-хавыяалыг болур силер? Бачыттыглар база ынчаар кылып чоруур болгай. 34Дедир эгидип бээр боор деп идегээриңер улуска чээлиге бээр болзуңарза, өскелерден чүнүң-биле дээредээр силер? Бачыттыглар база, дедир ынча хирени алыр дээш, бачыттыгларга чээлиге берип турар болгай. 35А силер дайзыннарыңарга ынак болуңар база оларга буяндан кылыңар, орнун дедир эгидип алыр дивейн, чээлиге бериңер+. Ынчан силерниң шаңналыңар улуг болур база Дээди Өрүкү Бурганның ажы-төлү болур силер, а Ол өөрүп четтирерин билбес-даа улуска, бузуттуг-даа улуска буянныг болгай. 36Адаңарның өршээлдии дег, силер база өршээлдиг болуңар»+.

Өскелерни шиитпеңер

(Мф. 7:1-5)

37«Кымны-даа шиитпеңер+, Бурган ынчан силерни база шиитпес; буруудатпаңар, Ол ынчан боттарыңарны база буруудатпас+; өршээңер, Ол ынчан боттарыңарны база өршээр+. 38Бериңер, Бурган силерге база бээр. Элбек-долу, дыгып-тыраан, харын-даа эриин ажып турар хемчээл-биле силерге узуп бээр+, чүге дээрге кандыг хемчээл-биле хемчээп бээр-дир силер, Бурган силерге база ынчалдыр хемчээп бээр»+.

39Иисус оларга мындыг угаадыглыг чугаа база чугаалап берген: «Бир согур кижи өске согур кижини чедип алгаш, баштап шыдаар бе? Олар ийилээ оңгарже кээп дүшпес чүве бе?+
40Өөреникчи башкызындан бедивес+, ынчалза-даа эчизинге чедир өөренген кижи башкызы дег апарып болур. 41Бодуңнуң карааңда чудукту эскербейн тургаш, эжиңниң караанда чартыны чүге эскерип каар сен? 42Азы бодуңнуң карааңда чудукту эскербейн тура, эжиңге канчап: „Эжим, сээң карааңда чартыны ап кааптайн“ – дээр сен? Ийи арынныың ол-дур! Баштай бодуңнуң карааңда чудукту уштуп каавыт, эжиңниң караанда чартыны канчаар уштурун ынчан көрүп каар сен».

Ыяш болгаш ооң чимизи

(Мф. 7:17-20; 12:33-35)

43«Багай чимис бээр эки ыяш чок, чаагай чимис бээр багай ыяш база чок. 44Кандыг-даа ыяшты ооң чимизинден билип аар. Харагандан фига чимизи чыгбазын база ыт-кадындан виноград чимизи чыгбазын кым-даа билир. 45Буянныг кижи бодунуң чүрээнге шыгжап чорааны буянны уштуп бээр, а бузуттуг кижи бодунуң чүрээнге чыып чорааны бузутту уштуп бээр+, чүге дээрге кижиниң чүрээн долган чүве ооң аксындан үнер»+.

Ийи аңгы бажың таваа

(Мф. 7:24-27)

46«Мени чүге „Дээрги, Дээрги“ деп адаар силер+, а Мээң чугаалааным ёзугаар чүге кылбас силер? 47Меңээ келгеш, Мээң сөстеримни дыңнап алгаш, чугаалаан аайым-биле кылып чоруур кижи кымга дөмей боорун Мен ам силерге көргүзүп берейн. 48Ындыг кижи бажың тударда, черни ханыладыр каскаш, таваан даш кырынга салып алган тудугжуга дөмей боор. Үерлээн суг келгеш, ооң бажыңын хөме алза-даа, ону шимчедип шыдавас, чүге дээрге ыяк быжыг кылдыр тудуп каан-дыр+. 49А Мээң сөзүмнү дыңназа-даа, ону сагывас кижи таваан салбайн, бажың туткан кижиге дөмей-дир. Үер суу хөме алырга, ооң бажыңы дораан буступ кээп дүжер. Ол бажыңдан чүгле бузундулар артар».

7

Рим чүс шериг баштыңчызының чалчазын экирткени

(Мф. 8:5-13)

7^1Чонга чугаазын төндүргеш, Иисус Капернаумга чедип келген. 2Аңаа бир чүс шериг баштыңчызының аажок үнелээр чалчазы аарааш, өлүрүнүң кырында чыткан. 3Ол чүс шериг баштыңчызы Иисустуң дугайында дыңнап кааш, Ол чедип кээп, ооң чалчазын экиртип берзин деп дилээр кылдыр, иудей баштыңнарны Олче чорудупкан. 4Олар Иисуска чедип келгеш, мынча деп дилээннер: «Силерниң ачы-дузаңар алырынга чүс шериг баштыңчызы төлептиг кижи+. 5Ол бистиң чонга ынак-тыр, харын-даа биске синагога безин туттуруп берди».

6Иисус олар-биле кады чорупкан. Ол ооң бажыңынга чоокшулап кээрге, чүс шериг баштыңчызы Аңаа мынча деп дамчытсын дээш, эштерин чорудупкан: «Дээрги, бодуңарны хей-ле човатпаңар, Силерни бажыңымче киирип, хүлээринге төлеп чок кижи-дир мен. 7Ынчангаш бодумну төлептиг эвес деп санааш, Силерге бодум барбааным ол. Силер чүгле дужаап көрүңерем, ынчан мээң чалчам экирий бээр+. 8Мен бодум чагырга адаанда кижи-дир мен, ол ышкаш мээң чагырганым шериглер база бар. Оларның бирээзинге: „Бар“ – дээримге, бар чыдар; өскезинге: „Бээр кел“ – дээримге, чедип кээр; чалчамга: „Мону кыл“ – дээримге, кылып каар болгай».

9Ындыг сөстер дыңнааш, Иисус кайгай берип, Бодун эдерип чораан чонче эргилип келгеш, мынча дээн: «Израиль чон аразынга безин мындыг улуг бүзүрелге таварышпаанымны силерге чугаалап тур мен». 10Сөс чедирип чораан улус чүс шериг баштыңчызының бажыңынче ээп келгеш, аарыг чалчаның экирий бергенин көрүп кааннар.

Наин хоорайга дулгуяк кадайның оглун диргискени

11Ооң соонда үр болбаанда, Иисус Наин дээр хоорайже чорупкан. Ооң өөреникчилери болгаш өске хөй чон Ону эдерип чораан. 12Иисус ол хоорайның хаалгазынга чоокшулап кээрге, оон дулгуяк иениң эр чаңгыс оглу болур өлген кижини үндүрүп бар чыткан, а иени хөй чон эдерип чораан. 13Аваны көрүп кааш, Дээрги Иисус ону кээргей бергеш+: «Ыглавайн көр» – деп дилээн. 14Иисус кылаштап баргаш, өлүг мага-бот салган хааржакка дээптерге, ону көдүрүп чораан улус тура дүшкен. Ол ынчан: «Аныяк оол! Сеңээ чугаалап тур мен: туруп кел!+» – дээн. 15Өлүг чыткаш, дирлип келген кижи ковайгаш, чугааланып эгелээрге, Иисус ону иезинге хүлээдип берген+.

16Улус шупту коргуп-сүртээш, Бурганны алдаржыдып: «Өндүр улуг медээчи биске чедип келди. Бурган Бодунуң чонун камгалаар дээш келген-дир» – деп турган+. 17Иисустуң дугайында ындыг медээ бүгү Иудеяга база ооң чоок-кавызы черлерге тарай берген.

Иоанн Медеглекчиниң дугайында

(Мф. 11:2-19)

18Иоанның өөреникчилери ол бүгүнүң дугайында аңаа чугаалап чеде бергеннер. 19Иоанн оларның ийизин кый деп алгаш, Дээрги Иисустан мынча деп айтырары-биле айбылапкан: «Чедип кээр ужурлуг Кижи Силер силер бе азы өскезин манаар бис бе?»+

20Олар Иисуска келгеш: «Бисти Иоанн Медеглекчи Силерден: „Чедип кээр ужурлуг Кижи Силер бе азы өскезин манаар бис бе?“ – деп айтырары-биле чорудупту» – дээннер.

21Иисус ынчан хөй улусту аарыг-аржыындан, аза-бугундан экиртип, арыглап каан, хөй согур кижилерни каракталдырып каан турган. 22Ол айбычыларга мынча деп харыылаан: «Силер баргаш, көрген, дыңнаан чүвеңерни Иоаннга чугаалап чедиңер: согурлар каракталып, аскактарның буду бастынып, кеш аарыглыглар арыгланып, дүлейлерниң кулаа дыңнай берип, өлгеннер катап дирлип база ядыыларга Буянныг Медээни дыңнадып турар-дыр+ деңер. 23Меңээ бүзүрелин чидирбес кижи амыр-чыргалдыг болур»+.

24Иоанның айбычылары чоруй баарга, Иисус чонга ооң дугайында чугаалап эгелээн: «Ээн кургаг ховуже чүнү көөр дээш барып чордуңар?+ Хатка чайгаткан кулузунну бе? 25Ындыг эвес болза, чүнү көрүп чордуңар? Каас-коя хептиг кижини бе? Ынчалза-даа каас-коя хеп кедер база бай-шыырак чурттап чоруур улус хааннар ордуларынга турар болгай. 26Чүнү көөр бис деп бодадыңар? Бурганның медээчизин бе?+ Ийе, медээчини. Харын-даа силерге чугаалап тур мен: ол – медээчиден-даа артык кижи-дир. 27Бижилгеде ол дугайында Бурганның: „Көр даан, Мээң төлээм Сээң мурнуңда орукту белеткеп берзин дээш, Сени мурнай ону чорудуп тур мен“+ – дээн кижизи ол-дур. 28Чер кырынга чурттап чораан бүгү улустуң аразында Иоанндан артык кижи чогун Мен силерге чугаалап тур мен+, ындыг-даа болза, Бурганның Чагыргазында эң чөгенчиг кижи оон улуг болур.

29Бүгү чон, оон туржук, үндүрүг хавырыкчылары безин Иоанның суртаалын дыңнааш, Бурганның бодалын шын деп хүлээп көргеш, аңаа барып, сугга суктуруп алганнар-дыр+. 30А фарисейлер болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчылары Бурганның күзел-соруун хүлээп албайн, сугга суктурарындан ойталааннар-дыр.

31Ынчангаш бо салгалдың улузун Мен кымның-биле деңнээйн? Кандыг улузул ол? 32Олар кудумчуга олуруп алгаш, бот-боттарынга:

„Бис силерге лимбилеп бердивис,
а силер самнавадыңар;
бис силерге кажыыдал ыры ырлап бердивис,
а силер ыглашпадыңар“ – деп алгырышкан бичии уруглар олчаан-дырлар.

33Иоанн Медеглекчи чедип келгеш, хлеб-даа чивес, арага-даа ишпес боорга+, силер ону: „Букшуураан-дыр“ – деп баар-дыр силер. 34Кижи амытан Оглу чедип келгеш, чемненир, ижер боорга+, силер Ону: „Көрүңер даан, чазый, арагачы хей-дир, үндүрүг хавырыкчылары болгаш бачытка борашканнарның өңнүү-дүр“ – деп баар-дыр силер+. 35А мерген угаан бүгү үре-түңнели-биле шынзыттынар».

Иисустуң буттарын чаап берген херээжен

(Мф. 26:6-13; Мк. 14:3-9; Ин. 12:1-8)

36Фарисейлерниң бирээзи Иисусту кады чемнениринче чалаарга, ол фарисейниң бажыңынга келгеш, хөлестеп чыдып алган. 37Ол өйде ук хоорай чурттуг бир-ле бачыттыг херээжен Иисустуң фарисейниң бажыңында чемненип олурарын билип алгаш, ынаар чаагай чыттыг үс куткан алебастр сава эккелген. 38Ол Иисустуң артынга, Ооң буттарының чанынга туруп алгаш, ыглап-сыктай берген. Ооң карааның чажы Иисустуң буттарынче дамдылаарга, ол бажының дүгү-биле оозун чодуп, Ооң буттарын ошкап база чаагай чыттыг үс-биле чаап берип турган. 39Иисусту чалаан фарисей ону көргеш, иштинде бүдүү чугааланган: «Бо кижи ылап-ла Бурганның медээчизи турган болза, Аңаа дээп турар херээжен – бачыттыг кижи дээрзин Ол билгей эртик»+.

40Иисус аңаа: «Симон! Мен сеңээ бир чүве чугаалаайн дээш» – дээн.

Демгизи: «Чугаалап көрүңер, Башкы» – деп харыылаан.

41Иисус мынча дээн: «Чээли бээр бир кижиге өрелиг ийи кижи турган: бирээзи беш чүс, өскези бежен мөңгүн чоос өрелиг чүве-дир+. 42Кайызының-даа өре төлээр харыы чок боорга, ол ийилдирзиниң өрезин өршээген+. Чугаалап көрем, оларның кайызы аңаа артык ынак болурул?»

43Симон: «Ооң хөй өрезин өршээгени кижи деп бодаар мен» – деп харыылаан.

Иисус аңаа: «Сен шын шиитпирледиң» – дээн. 44Оон Ол херээженче эргилип келгеш, Симонга мынча дээн: «Бо херээженни көрүп тур сен бе? Мен сээң бажыңыңга кирип келдим, ынчаарга сен Меңээ бут чуур суг безин бербедиң, а ол Мээң буттарымны карааның чажы-биле чуггаш, бажының дүгү-биле чодуп берди. 45Сен Мени мендилеп тургаш, безин ошкавадың, а ол бо бажыңга келгенимден бээр, Мээң буттарымны соксаал чок ошкап келди. 46Сен Мээң бажымны үс-биле чагбадың+, а ол улуг үнелиг чаагай чыттыг үс-биле Мээң буттарымны чаап берди. 47Сеңээ чугаалап тур мен: ооң хөй бачыттары өршээттинген болгаш, ынакшылы ындыг улуг болган-дыр. А эвээш-биче бачыттары өршээттинген кижиниң ынакшылы база бичии боор».

48Ооң соонда Иисус демги херээженге: «Бачыттарың өршээттинген-дир+» – дээн.

49Өске аалчылар дөгерези аразында: «Бачыттарны безин өршээп турар бо чүү ындыг Кижил?» – деп айтыржып турган.

50А Иисус ол херээженге: «Бүзүрелиң сени камгалап кагды+, амыр-тайбың чоруй бар» – дээн.

8

Иисусту эдерип чораан херээженнер

8^1Ооң соонда Иисус Бурганның Чагыргазының дугайында Буянныг Медээни суртаалдап, хоорай, суурларны эргий кезип чорупкан+. Ооң-биле кады он ийи элчини болгаш 2Ооң буктардан адырып база аарыг-аржыктан экиртип кааны элээн каш херээжен чораан+: бодундан чеди букту Аңаа үндүр сывырткан Магдалина деп аттыг Мария+, 3Иродтуң бажың эргелекчизи Хузаның кадайы Иоанна+, Сусанна база өске-даа хөй херээженнер ол чүве-дир. Олар хууда эт-хөреңгизи-биле Иисуска болгаш Ооң өөреникчилеринге дузалажып турганнар.

Тараа чажыкчызының дугайында угаадыглыг чугаа

(Мф. 13:1-9; Мк. 4:1-9)

4Өске хоорайлардан Иисуска кээп турган хөй чон чыглы бээрге, Ол оларга мындыг угаадыглыг чугаа чугаалаан: 5«Тараа чажыкчызы үрезин чажып үнүп келген. Үрезинин чажып турда, чамдыктары орук кыдыынга кээп дүжерге, оларны таптай базып каапкан база дээрниң куштары соктап чипкен. 6Чамдыктары сай-даштыг черже кээп дүшкеш, шымырарып үнүп келгеш-ле, кадып калган, чүге дээрге оларга өл-шык чедишпээн. 7Өскелери тенниг хонак үнер черже кээп дүжерге, тенниг хонак өзүп келгеш, оларны боой базырыпкан+. 8Артканнары үнүш-дүжүткүр хөрзүннүг черже кээп дүшкеш, мандып өскеш, чашканындан чүс катап хөй дүжүт берген». Ону чугаалап дооскаш: «Дыңнаар кулаа бар кижи дыңназын!+» – деп кыйгырган.

Угаадыглыг чугааның утказы

(Мф. 13:10-23; Мк. 4:10-25)

9Иисустуң өөреникчилери бо угаадыглыг чугааның утказын Оон айтырганнар. 10Ол мынча дээн: «Силерге Бурганның Чагыргазының чажыттарын билип алырын хайырлаан-дыр+, а өске улус көрзе-даа, эскербезин база дыңназа-даа, билбезин дээш, оларга чүгле угаадыглыг чугаалар хайырлаан-дыр+. 11Бо угаадыглыг чугааның утказы мындыг: үрезин дээрге Бурганның медээзи-дир+. 12Орук кыдыынга кээп дүшкеннери дээрге медээни дыңнап турар кижилер-дир. Ынчалза-даа ооң соонда оларга эрлик чедип келгеш, дыңнаан чүвезинге бүзүрей бербезиннер база камгалал албазыннар дээш, оларның чүректеринден медээни алгаш баар. 13Сай-даштыг черже кээп дүшкеннери дээрге медээни дыңнааш, өөрүшкү-биле хүлээп алыр, ынчалза-даа дазылы чок кижилер-дир. Олар элээн үе дургузунда бүзүреп-даа турза, шенелделер үези кээрге, Бургандан хая көрнү бээрлер+. 14Тенниг хонак үнер черже кээп дүшкеннери дээрге, өске улус ышкаш, медээни дыңнап турар кижилер-дир. Ынчалза-даа олар ажаанзырал-човаанга+, байлакшылга+ база амгы амыдыралының чыргал-таалалынга элзеттиргеш, оон оспаксырай бээр, оларның үрезини дүжүт бербес. 15Үнүш-дүжүткүр хөрзүннүг черже кээп дүшкеннери дээрге медээни дыңнааш, ону боттарының буянныг болгаш арыг чүректеринге кадагалап шыгжааш, туруштуг чоруунуң ачызында дүжүдүн бээр кижилер-дир+.

16Кым-даа болза чырыткыны кывыскаш, ону сава-биле дуй базырбас азы орун адаанга салбас, харын кирген улус чырыкты көрзүн дээш, колдуга салып каар+. 17Көстүп келбес кандыг-даа чажыт чүве чок база ажыттынып билдине бербес кандыг-даа ажытталчак бүдүү чүве чок+. 18Ынчангаш канчаар дыңнап турарыңарже кичээнгейден салыңар: чүге дээрге кымда чүве барыл, аңаа оон-даа хөйнү бээр, а кымда чүве чогул, ооң „бодумнуу-дур“ деп бодаар чүвезин безин хунаап аар»+.

Иисустуң ёзулуг өг-бүлези

(Мф. 12:46-50; Мк. 3:31-35)

19Иисуска бир-ле катап иези болгаш дуңмалары чедип келгеш+, Ону үглээн чон дыка хөй болганындан Олче эртер дээш чадап кааннар. 20Иисуска улус мынча дээн: «Аваңар база дуңмаларыңар даштын Силерни көрүксеп турлар».

21Ол мынча деп харыылаан: «Мээң авам база ха-дуңмам дээрге Бурганның чугаалаан чүүлүн дыңнааш, сагып чоруур улус ол-дур»+.

Иисустуң чалгыгларны томаартканы

(Мф. 8:23-27; Мк. 4:35-41)

22Бир-ле хүндүс Иисус Бодунуң өөреникчилери-биле кады хемеге олурупкаш, оларга: «Хөлдүң ол чарыынче кеже берээли» – дээн+. Ынчангаш эжиндирип чорупканнар. 23Олар эжиндирип чоруп орда, Иисус удуп калган. А хөлге күштүг шуурган көдүрлү берген, чалгыглар ынчан хемени ажыр шаап эгелээрге, оларның байдалы озалдыг апарган.

24Өөреникчилери Иисусту оттурупкаш: «Хайырааты! Хайырааты! Дүжүп өлдүвүс-ле!» – дээннер.

Ол оттуп келгеш, шуурган биле калчаараан сугну: «Соксаңар!» – деп хоруурга, олар оожургай берген+. 25Ол ынчан өөреникчилеринге: «Силерниң бүзүрелиңер кайы чүвел?» – дээн.

Олар кайгап-магадааш база коргуп-сүртээш, удур-дедир: «Суг биле шуурганны безин дужаарга, Аңаа чагыртып турар – бо чогум Кымыл?» – деп айтыржырынга өй болганнар.

Герасага букшуураан кижини экирткени

(Мф. 8:28-34; Мк. 5:1-20)

26Галилея девискээринге дужааш эрикте чыдар Гераса[*] черинге эжиндирип келгеннер. 27Иисус эрикче дүжүп кээрге, хоорайдан Аңаа уткуштур букшуураан кижи үнүп келген. Ол кижи шагдан бээр кандыг-даа хеп кетпес, бажыңынга эвес, а хөөржүдүлге куйларынга чурттаар турган. 28Иисусту көрүп кааш, ол Ооң баарынче доңгая кээп дүшкеш, ыыткыр үн-биле: «Силерге менден чүү херегил+, Иисус, Дээди Өрүкү Бурганның Оглу? Силерден дилеп тур мен: мени хилинчектевейн көрүңер» – деп алгырыпкан. 29Чүге дээрге Иисус букка ол кижиден үне бээрин дужааган чүве-дир. Ооң мурнунда ол бук ону үргүлчү аайынга киирип ап келген, ынчангаш тудуп хоругдадып, илчирбе-биле холдарын, буттарын хүлүттүрүп шаг болган кижи чүве-дир. Ынчалза-даа ол илчирбени үзе соп кааптарга, демги бук ону ээнзиргей черлерже дезерин албадаар турган.

30Иисус оон: «Сээң адың кымыл?» – деп айтырган.

Ол: «Дүк-түмен» – деп харыылаан, чүге дээрге ол кижиже дыка хөй буктар кире берген болган. 31Буктар Иисустан оларны тамыже чорутпазын дилеп эгелээннер.

32Ол черден ырак эвес дагга бир кодан хаван одарлап чораан. Буктар Иисустан: «Хаваннарже кире бээрин чөпшээреп көрүңер» – деп дилээннер. Ол чөпшээрепкен. 33Буктар кижиден үнгеш, хаваннарже кире бээрге, бүгү кодан кадыр элден хөлче шурай бергеш, дүжүп өлүп калган.

34Хаван кадарчылары чүү болганын көрүп кааш, маңнажып чоруткаш, хоорай биле суурларга ол бүгүнүң дугайында чугаалап четкеннер. 35Улус чүү болганын көөрү-биле чыглып келген. Иисуска чоокшулап келгеш, буктарын үндүр сывыртаттырып алган кижини көрүп кааннар. Ол кижи Иисустуң буттарының чанында идик-хептиг база угааны орталаны берген олурар боорга+, олар коргуп-сүртей берген. 36Болган чүүлдү көргеннер букшуураан кижиниң канчап экирээнин өске улуска чугаалап турганнар. 37Гераса* чериниң бүгү чону Иисусту оларның аал-оранындан ырап чоруурун дилээн, чүге дээрге оларның кортканы ындыг күштүг болган+. Ол ынчан хемезинге олурупкаш, дедир эжиндире берген.

38Буктары үнүп чоруй барган кижи: «Мени эдертип алыңар» – деп, Иисустан дилеп шаг болган.

Ынчалза-даа Ол ону чорудуп: 39«Бажыңыңче чана бергеш, Бурганның сеңээ чүнү кылганын бирден бирээ чокка чугаалап бер» – дээн+. Ол кижи чоруй баргаш, Иисустуң аңаа кандыг буян кылганын чугаалап, хоорайны бир кылдыр кезип чоруп берген.

Дарганың уруун диргискени болгаш аарыг херээженни экирткени

(Мф. 9:18-26; Мк. 5:21-43)

40Иисус өске эрикче кежип кээрге, мөөң чон Ону мендилеп уткаан, чүге дээрге олар шупту Ону манап турган болган. 41Синагога даргазы+ Иаир дээр кижи чедип келгеш, Иисустуң мурнунче доңгая кээп дүшкеш, бодунуң бажыңынче кирерин Оон дилеп эгелээн. 42Чүге дээрге ооң он ийи хире харлыг дың чаңгыс уруу өлүрүнүң кырында чыткан.

Иисус ынаар бар чыдырда, мөөң чон Ону үглеп, сыңмарланчып турган. 43Он ийи чыл дургузунда ханы төктүп аараан херээжен база аңаа турган+. Ол эмчилерге бүгү эт-хөреңгизин төлевирге берипкен-даа болза, чаңгызынга-даа экиртир эмнедип чадап каан. 44Ол Иисустуң артынга чедип келгеш, Ооң хевиниң ужунга дээй кааптарга+, ол-ла дораан ооң ханы төгүлбестей берген.

45Иисус: «Меңээ кым дээпти?» – деп айтырган. Кым-даа: «Мен-дир мен» – дивес боорга, Пётр: «Хайырааты, эңдерик чон Силерни үглеп алган, кызып-кыйып, ызыртыр сүрүп чоруур-дур» – дээн[*].

46Ынчалза-даа Иисус мынча дээн: «Чок, бир-ле кижи Меңээ дээпти, күжүмнүң Менден үне бергенин эскерип кагдым+».

47Демги херээжен ооң кылган чүвези канчап-даа эскертинмейн барбазын билгеш, сири-кавы чоокшулап кээп, Ооң мурнунга кээп дүшкеш, чүге Аңаа деггенин база канчап ол дораан экирий бергенин хөй улус мурнунга чугаалап берген.

48Иисус аңаа мынча дээн: «Кызым, бүзүрелиң сени экиртип-камгалап кагды, амыр-тайбың чорувут+».

49Иисус ону чугаалап турар аразында, синагога даргазының бажыңындан бир кижи үнүп келгеш, аңаа мынча дээн: «Сээң урууң өлү берди, Башкыны ам хей-ле шүүдетпе».

50Ынчалза-даа Иисус ону дыңнап кааш, Иаирге мынча дээн: «Кортпа, чүгле бүзүрелиң ышкынма, ынчан урууң экирип, камгалал алыр».

51Бажыңга чедип келгеш, Ол Пётр, Иоанн, Иаковтан+ база уругнуң ада-иезинден аңгы улустуң Ооң-биле кады ынаар кирерин чөпшээревээн. 52Бажыңда улус шупту ол уругнуң ажыын ажып ыглашкан турган, ынчалза-даа Иисус: «Ыглаваңар, бо уруг өлбээн, а удуп чыдар кижи ышкажыл» – дээн+. 53Уругну өлген деп билир болгаш, олар Ону кочулап, каттыржы бергеннер. 54А Иисус уругнуң холундан тудуп алгаш+: «Туруп кел, кызыжак!»+ – деп кый дээн. 55Уругнуң амы-тыны мага-бодунче ээп кээп, ол доп-дораан тура халаан. Иисус аңаа аъш-чемден бээрин дужааган. 56Уругнуң ада-иези кайгай берген, а Иисус болган чүүлдүң дугайында кымга-даа чугаалавазын оларга чагып каан+.

9

Он ийи элчинни суртаал кылыры-биле чорутканы

(Мф. 10:5-15; Мк. 6:7-13)

9^1Иисус Бодунуң он ийи элчинин чыып алгаш+, оларга аарыг-аржыкты эмнээр күчү-күштү болгаш бүгү буктарны үндүр сывырар эргени берген. 2Оон Иисус оларны Бурганның Чагыргазын суртаалдазын дээш база аарыг кижилерни экиртсин дээш чорудупкан. 3Ол элчиннерге мынча дээн: «Орукка бодуңарга чүнү-даа албаңар: даянгыыш-даа, хап-сава-даа, хлеб-даа, акша-мөңгүн-даа албаңар; солуп кедер хеп-даа албаңар. 4Силерни хүлээп алыр кандыг-бир бажыңга кирип келзиңерзе, ол черден чоруур үе келгижеге чедир аңаа туруңар. 5А бир эвес силерни кандыг-бир черге хүлээп албас болза, ол хоорайдан үнүп бар чыда, ооң чурттакчыларынга херечилел-сагындырыг кылдыр буттарыңарның довураан кактап кааптыңар+».

6Олар суурларны дургаар кезип чорупкаш, каяа-даа баргаш, Буянныг Медээни медеглеп база улусту экиртип чорааннар+.

Иродтуң хөлзеп-дүвүрээни

(Мф. 14:1-12; Мк. 6:14-29)

7Галилеяның чагырыкчызы Ирод+ болуп турар бүгү чүүлдер дугайында дыңнап кааш, аайын тыппайн турган, чүге дээрге чамдык улус: «Бо дээрге Иоанның өлүглер аразындан катап дирилгени ол-дур» – дээр болган+. 8Өскелери: «Илия медээчиниң келгени ол-дур»+, а чамдыктары: «Эрте-бурунгу медээчилерниң бирээзиниң катап дирилгени ол-дур» – деп турганнар.

9Ирод мынча дээн: «Иоанның бажын мен кестиртип кагдым чоп+. Ооң дугайында ындыг чүүлдер дыңнап турарым ам бо Кым тыптып келди?» Ынчангаш ол Иисусту көөр арга дилей берген+.

Беш муң кижини тоттурганы

(Мф. 14:13-21; Мк. 6:30-44; Ин. 6:1-14)

10Элчиннер ээп келгеш+, кылган бүгү чүвезиниң дугайында Иисуска чугаалап бергеннер. Оон Ол элчиннерин эдертип алгаш, чүгле олар-биле кады Вифсаида дээр хоорайга[*] чеде берген. 11Ындыг-даа болза, улус ону билип каапкаш, Ооң соондан чеде берген. Иисус оларны хүлээп алгаш, Бурганның Чагыргазының дугайында чугаалап берип, эмнээшкин хереглээн кижилерни экиртип турган.

12Кежээликтей, хүн ажып турда, он ийи элчин Аңаа чедип келгеш, мынча дээн: «Бо улусту чорудуптуңар, чоок-кавыда чурттакчылыг черлерге, суурларга баргаш, хонуп-дүжүп база аъш-чем тып алзыннар, чүге дээрге бис мында ээн черде-дир бис».

13Ынчалза-даа Ол өөреникчилеринге: «Силер оларны чемгериңер» – дээн.

Олар: «Бисте чүгле беш хлеб биле ийи балык бар-дыр, кай, бо хамык улуска четчир аъш-чем садып эккээр бис бе?» – деп харыылааннар+. 14Олаага 5000 хире эр кижи турган чүве-дир.

Ынчалза-даа Иисус өөреникчилеринге мынча дээн: «Бо улусту бежен-бежен кижи кылдыр бөлүктей олуртуптуңар». 15Олар улусту черге ынчаар олуртупканнар. 16Ол ынчан беш хлеб биле ийи балыкты алгаш, дээрже көрүнгеш, аъш-чем дээш Бурганга өөрүп четтирген болгаш хлеб биле балыкты кезектей үзе тырткылааш, чонга үлээри-биле өөреникчилеринге дамчыдып берген. 17Шупту улус ону чигеш, тода берген, а артып калган кескиндилерни чыырга, он ийи аргаан хааржак долуп турар болган.

Пётрнуң Иисусту Христос деп хүлээп көргени

(Мф. 16:13-19; Мк. 8:27-29)

18Бир-ле катап Иисус улус чок черге мөргүп олурда, өөреникчилери база Ооң-биле кады турганнар. Иисус олардан: «Мени улус Кым деп билип турарыл?» – деп айтырган.

19Оларның харыызы мындыг болган: «Чамдык улус Силерни Иоанн Медеглекчи-дир деп+, өскелери – Илия-дыр деп+, а чамдыктары – катап дирлип келген эрте-бурунгу медээчилерниң бирээзи-дир деп бодап турар-дыр».

20Ол немей айтырган: «А силер Мени Кым деп бодаар силер?»

Пётр: «Силер Бурганның шилип алган Христозу-дур силер» – деп харыылаан+.

Иисустуң хилинчектенип өлүрүнүң дугайында баш удур чугаалааны

(Мф. 16:20-28; Мк. 8:30—9:1)

21Ынчалза-даа Иисус бо дугайында кымга-даа чугаалавазын дужаап кааш, 22мынча деп немей чугаалаан: «Кижи амытан Оглу хөй хилинчекти көрүп эртер ужурлуг-дур, чоннуң баштыңнарынга, Бурганның дээди бараалгакчыларынга болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчыларынга тооп көрдүрбес-тир+ база өлүртүп каар-дыр, ынчалза-даа оон үшкү хүнде катап дирлип кээр-дир»+.

23Иисус шупту улуска мынча дээн: «Мени эдерер дээн кижи бар болза, ол бодунуң күзел-бодалындан ойталазын, бодунуң белдир-ыяжын хүн бүрүде чүктеп алгаш, Мени эдерип чорупсун+. 24Бодунуң амы-тынын камгалап аар дээн кижи амы-тынын ышкынып аар, а амы-тынын Мен дээш ышкынган кижи амы-тынын камгалап аар. 25Бүгү делегейни холга киирип-даа алгаш, бодунуң амы-тынын ышкынып аар азы көңгүс херекчок чүве кылып аар болза, ол кижиге ооң ажыы чүл?+
26Менден база Мээң сөстеримден ыядып-човаар кижи бар болза+, Кижи амытан Оглу база Бодунуң, Адазының болгаш дээрниң ыдыктыг төлээлериниң өндүр чырыы-биле чедип келгеш+, ол кижиден ыядып-човаар болгай. 27Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: мында турар улустуң чамдыызы, өлбейн чыткаш-ла+, Бурганның Чагыргазын көрүп каарлар».

Иисустуң хевир-шырайының өскерилгени

(Мф. 17:1-8; Мк. 9:2-8)

28Ол сөстерни чугаалаан соонда сес хире хонганда, Иисус Пётрну, Иоанны болгаш Иаковту эдерткеш+, мөргүүрү-биле дагже үне берген. 29Мөргүп тура, Ооң хевир-шырайы өскерли берген, а хеви чайынналчак аккыр апарган+. 30Ийи эр кижи көстүп келгеш, Ооң-биле чугаалажы берген, ол дээрге Моисей биле Илия+ болган. 31Олар база-ла өндүр чырык апарган чедип келгеш, Иисустуң Иерусалимге болур деп барган өлүмүнүң дугайында чугаалап турганнар. 32Пётр база ооң кады чораан өөрү уйгуга алзыпкан болганнар, ынчалза-даа оттуп келгеш, Ооң өндүр чырык хевирин база Ооң-биле кады турган ийи эр кижини көрүп кааннар.

33Демги ийи эр Оон ырап бар чыдырда, Пётр Иисуска мынча дээн: «Хайырааты, мында турарывыс эки-дир! Үш чадырдан тип берээли: бирээзин – Силерге, бирээзин – Моисейге база бирээзин – Илияга». Чүнү чугаалап турарын Пётр боду-даа эки билбээн.

34Пётр ынча деп турар аразында, булут көжүп келгеш, оларны шыва апкан. Булутче шымны бергеш, өөреникчилер аажок корткан. 35А булут аразындан үн дыңналып: «Бо дээрге Мээң шилип алган[*] Оглум-дур+, Ону дыңнап чоруңар» – дээн+. 36Ол үн дыңналган соонда, Иисус чааскаан арткан болган. Өөреникчилери аксынче суг пактаан дег апарып, көрген чүвезиниң дугайында ол хүннерде кымга-даа чугаалавааннар.

Букшуураан оолду экирткени

(Мф. 17:14-18; Мк. 9:14-27)

37Дараазында хүндүс Иисус үш өөреникчизи-биле дагдан бадып кээрге, оларны хөй чон уткуп алган. 38Хенертен чон аразындан бир-ле кижи алгыра берген: «Башкы! Дилеп тур мен, эр чаңгыс оглумну көрүп көрүңерем! 39Бук ону бо-ла аайынга киирип алгаш, хенертен алгырты бээр-дир, аксындан көвүк төгүлгүже курулдурар-дыр. Бук аңаа черле амыр-дыш бербейн хилинчектеп, ат кыла берди. 40Мен Силерниң өөреникчилериңерден букту үндүр сывырып бээрин дилээримге, олар чадап кагды».

41Иисус мынча деп харыылаан: «О, бо салгалдың бүзүрел чок, будалган улузу! Силер-биле чеже мынчап чоруур мен, силерни чеже шыдажып кээр мен? Оглуңну бээр эккел». 42Оол кылаштап кел чыдырда, бук ону черже ойтур октааш, курулдуруп эгелээн+, ынчалза-даа Иисус букту соксаткаш, элээди оолду экирткеш, адазынга хүлээдип берген. 43Шупту улус Бурганның өндүр улуг күжүн кайгап турган.

Иисустуң Бодунуң өлүмүнүң дугайында ийиги удаа чугаалааны

(Мф. 17:22-23; Мк. 9:30-32)

Улус Иисустуң кылган хамык чүүлүн кайгап турда, Ол Бодунуң өөреникчилеринге мынча дээн: 44«Мээң силерге ам чугаалаар чүвемни кичээнгейлиг дыңнаңар: Кижи амытан Оглун удавас улус холунга тудуп бээр-дир»+. 45Ынчалза-даа олар Ооң чүнү чугаалаанын билип чадап кааннар, чүге дээрге чугааның утказын билип шыдавас кылдыр олардан чажырып каан турган+, а Иисустан ол дугайында айтырарындан дидинмээннер.

Кым эң чугулал?

(Мф. 18:1-5; Мк. 9:33-40)

46Иисустуң өөреникчилери оларның кайызы эң чугула болурун аразында маргыжа бергеннер. 47Иисус оларның ындыг бодалын билгеш, бир чаш уруг ап алгаш, Бодунуң чанынга тургускаш, 48оларга мынча дээн: «Бо чаш уругну Мен дээш хүлээп алыр кижи Мени база хүлээп ап турар. А Мени хүлээп алган кижи Мени айбылап чоруткан Бурганны база хүлээп ап турар+. Силерниң араңарда эң бичииңер эң улууңар ол болур».

49Иоанн мынча деп харыылаан: «Хайырааты! Силерниң адыңар-биле буктарны үндүр сывырып турар кижи көргеш+, ону кылырын хоруп кагдывыс+, чүге дээрге ол кижи бистиң-биле кады чоруп турар эвес».

50Иисус аңаа мынча дээн: «Ону хоруваңар, чүге дээрге силерге удурланмас кижи силер-биле бир аай болур»+.

Самарияда суурнуң Иисусту хүлээп албааны

51Иисусту бо делегейден дээрже үндүрүп алгаш баар үе чоокшулап орда+, Ол Иерусалимче чоруурун быжыы-биле шиитпирлеп алган. 52Бодун мурнай айбычыларын чорудупкан. Олар чоруткаш, бүгү чүвени Аңаа белеткеп бээри-биле Самарияның бир суурунга+ чедип келгеннер. 53Ынчалза-даа аңаа: «Ону хүлээп албас бис» – дээннер, чүге дээрге Ооң Иерусалимче бар чыдары илдең болган.

54Ындыызын көргеш, Ооң өөреникчилери Иаков биле Иоанн мынча дээннер: «Дээрги! Күзээр силер бе? Дээрден дүшкеш, оларны узуткап каарын отка+ чугаалаалы бе?»[*]
55-56Ынчалза-даа Иисус хая көрүнгеш, оларга хоруп каан. Оон олар өске суурже чорупкан[*].

Иисусту эдерери берге

(Мф. 8:19-22)

57Олар орукка чорда, бир кижи Иисуска: «Кайнаар-даа баар болзуңарза, мен Силерни эдерер мен» – дээн. 58Иисус аңаа: «Дилгилер үңгүрлүг болур, дээрниң куштары уялыг болур, а Кижи амытан Оглунга кум кыннып аар чер безин тывылбас-тыр» – деп харыылаан.

59А өске бир кижиге Ол: «Мени эдерип чорувут» – дээн. Ынчалза-даа ол кижи мынча дээн: «Дээрги! Баштай ачамны барып хөөржүдүп каарын чөпшээреңер». 60А Иисус аңаа: «Өлүглер боттарының өлүг кижилерин хөөржүдүп тургай аан, а сен чоруткаш, Бурганның Чагыргазының дугайында медегле» – деп харыылаан.

61База бир кижи мынча дээн: «Дээрги, мен силерни эдерип чоруптайн! Ынчалза-даа баштай өг-бүлем-биле байырлажып алырын чөпшээреп көрүңер»+. 62Ынчалза-даа Иисус аңаа: «Андазын сывын тудуп алгаш, хая көрнүп турар кижи Бурганның Чагыргазынга таарышпас болур» – деп харыылаан.

10

Иисустуң чеден ийи кижини чорутканы

(Мф. 10:7-16)

10^1Ооң соонда Дээрги Иисус баштайгыларынга немей чеден ийи[*] өөреникчини шилип алган. Оларны ийи-ийилеп үскеш, Бодунуң чедер дээни бүгү хоорайлар болгаш чурттакчылыг черлерже Бодун мурнай чорудупкан. 2Оларга мынча дээн: «Ажаар дүжүт хөй, а ажылдаар улус эвээш-тир. Ынчангаш дүжүт ажаалдазының Ээзинден дилеңер: Ол шөлдерже ажылдаар улустан ам-даа чорутсун+. 3Барыңар! Мен силерни кокайлар аразынче хураганнарны дег чорудуп тур мен+. 4Шоодай, хап-сава, идик-даа албаңар база орукка кымның-биле-даа менди солчуп, чугаалашпаңар+. 5Кандыг-бир бажыңга кирип келгеш, баштай: „Бо бажыңга амыр-тайбың доктаазын!“ – деп чугаалаңар. 6Бир эвес ында амыр-тайбыңга төлептиг кижи бар болза, күзээн амыр-тайбыңыңар аңаа боттанып артар, а бир эвес чок болза, аңаа күзээшкиниңер чогуп бүтпес. 7Ол бажыңга туруп алыңар, ынчангаш ээлеринде кандыг аъш-чем бар болдур, ону ижип-чиңер, чүге дээрге ажылдаан кижи төлевир алырынга төлептиг болур+. Бажыңнар кезип чоруп бербеңер.

8Кандыг-бир хоорайже кирип кээриңерге, силерни аңаа хүлээп алыр болза, силерге чүнү салып бээр-дир, ону чиңер+. 9Ол хоорайда аарыг кижилерни экирткеш, оларга: „Бурганның Чагыргазы силерже чоокшулап келген-дир!“+ – деп чоруңар. 10Кандыг-бир хоорайже кирип кээриңерге, силерни хүлээп албас болза, ол хоорайның кудумчуларынга мынча деп кылаштажыр силер: 11„Силерниң хоорайыңарга бистиң будувуска чыпшынган довуракты безин силерге удурланып, кактап берип тур бис+. Ындыг-даа болза, Бурганның Чагыргазы чоокшулап келгенин билип алыңар!“ 12Шииткел хүнүнде ол хоорайга көөрде, Содом хоорайга безин+ өршээл улуг боорун силерге чугаалап тур мен».

Галилеяның бүзүревээн хоорайларынга кеземче

(Мф. 11:20-24)

13«Хоразин, ат болур сен! Вифсаида, ат болур сен!+ Силерге көргүскеним дег кайгамчык чүүлдер Тир, Сидон хоорайларга+ болгулаан болза, олар шагда-ла бачыттарын миннип, качыгдалдың самдар хевин кедип, баштарын хүл-биле бызап аарлар ийик. 14Ынчангаш шииткел хүнүнде силерге көөрде, Тир биле Сидонга+ безин өршээл улуг болур. 15Капернаум, сен база-ла дээрге чедир көдүрлүрүн кордадың бе? Чок, тамыже дүңдерлип дүжер сен!+

16Силерни дыңнап турар кижи Мени база дыңнап турары ол, силерни хүлээп көрбейн турар кижи Мени база хүлээп көрбейн турары ол, а Мени хүлээп көрбейн турар кижи Мени айбылап чоруткан Бурганны база хүлээп көрбейн турары ол+».

Чеден ийи өөреникчиниң ээп келгени

17Чеден ийи[*] өөреникчи Иисуска өөрүшкүлүг ээп келгеш: «Дээрги! Силерниң өмүнээңерден дужаарывыска, буктар безин биске чагыртып тур» – дээннер+.

18Иисус оларга мынча дээн: «Мен дээрден чаңнык ышкаш кээп дүшкен эрликти көрдүм+. 19Мен силерге чыланнарны, хоралыг скорпион курттарны таптай базар эргени база дайзыныңарның күжүн бүрүнү-биле чагырар эргени бердим, ол бүгү силерге хора чедирбес+. 20Ындыг-даа болза, буктарның силерге чагыртып турары дээш эвес, а силерниң аттарыңарның дээрде бижиттингени дээш+ амыраңар».

Иисустуң өөрүшкүзү

(Мф. 11:25-27; 13:16-17)

21Ол шакта Ыдыктыг Сүлде Иисусту өөрүшкү-биле бүргептерге, Ол мынча дээн: «Ачай, дээр биле черниң Дээргизи! Бо чүүлдерни мерген угаанныглар болгаш эртем-билиглиглерден чажыргаш+, чаштарга көргүскениң дээш, Сени алдаржыдып тур мен! Ийе, Ачай, Сээң күзел-сорууң ындыг болган.

22Бүгү чүүлдү Адам Меңээ хүлээдип берген[*]. Оглу Кым дээрзин Адазындан өске кым-даа билбес, а Адазы Кым дээрзин Оглундан база Оглунуң ону айтып бээрин күзээн улузундан өске кым-даа билбес»+. 23Оон өөреникчилеринче эргилип келгеш, чүгле олар дыңнаар кылдыр чугаалаан: «Силерниң көрүп турар чүвеңерни көрген карактар амыр-чыргалдыг-дыр!+
24Силерге чугаалап тур мен: Бурганның хөй медээчилери болгаш хааннар силерниң көрүп турар чүвеңерни көрүксээн-даа болза, көрбээннер база силерниң дыңнап турар чүвеңерни дыңнаксаан-даа болза, дыңнавааннар»+.

Самария чурттуг буянныг кижи дугайында угаадыглыг чугаа

25Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының бирээзи туруп келгеш, Иисусту шенээр сагыштыг: «Башкы! Мөңге амыдыралды салгап алыр дизимзе, чүнү кылзымза экил?» – дээн+.

26Иисус оон мынча деп айтырган: «Ыдыктыг хоойлуда чүнү бижээнил? Канчаар номчуур-дур сен?»

27Демгизи мынча деп харыылаан: «Бодуңнуң Бурганың Дээрги-Чаяакчыга бүгү-ле чүлдү-чүрээң-биле, бүгү-ле сеткил-сагыжың-биле, шыдаар-ла шааң-биле, бүгү-ле угаан-сарыылың-биле ынак бол»+, а оон ыңай: «Чаныңда кижиге бодуңга бодуң дег ынак бол»+.

28Иисус аңаа мынча дээн: «Сен шын харыыладың, ынчалдыр кылып чоруур болзуңза, кезээ мөңгеде амылыг артар сен»+.

29Ынчалза-даа демгизи, бодун агартынар дээш, Иисустан айтырган: «А мээң ынак болур ужурлуум чанымда кижим деп кымыл?»

30Харыызынга Иисус мынча дээн: «Бир кижи Иерусалимден Иерихонче бар чыткаш, орук ара дээрбечилер холунга кире берген. Олар ооң идик-хевин уштуп алгаш, эттеп-эттеп, ишти тынныг чыттырзын каапкаш барганнар. 31Таварылга бооп, ол орук-биле Бурганның бир бараалгакчызы кел чыткаш, демги кижини көрүп кааш, оруктуң өске кыдыы-биле оюп эрте берген. 32Бир левит кижи+ база-ла ол черге чедип келгеш, ону көрүп кааш, оруктуң өске кыдыы-биле оюп эрте берген. 33Оон Самария чурттуг бир кижи+ чорук кылып чорааш, чыткан кижиге база таваржы берген. Ол ону көрүп кааш, кээргей берип, 34аңаа чеде бергеш, балыгларын эм үс болгаш арага-биле чуггаш, шарып берген+. Оон бодунуң элчигенинге олурткаш, аалчылар бажыңынга эккеп, ону аңаа ажаап-карактап турган. 35А даартазында чоруп тура, аалчылар бажыңының эргелекчизинге ийи мөңгүн чоос бергеш, мынча дээн: „Бо кижини ажаап-карактап туруп көрем, бир эвес чарыгдалың моон көвүдей берзе, дедир кел чыткаш, сеңээ төлеп бээр мен“. 36Чүү деп бодаар сен, ол үш кижиниң кайызы дээрбечилер холунга кирген кижиниң эң ынак, чанында кижизи болганыл?»

37Ном-хоойлу тайылбырлакчызы: «Аңаа энерелин көргүскен кижи» – деп харыылаан.

Иисус ынчан аңаа: «Сен база ынчаар кылып чор» – дээн.

Мария биле Марфаның бажыңында

38Өөреникчилери-биле кады оруун уламчылап чорупкаш, Иисус бир-ле суурга чедип келген. Аңаа Марфа деп аттыг херээжен Ону бажыңынче чалап алган+. 39Марфа Мария деп дуңмалыг турган. Ол Дээрги Иисустуң буттарының чанынга олуруп алгаш+, Ооң чугаазын дыңнап эгелээн. 40А Марфа аъш-чемин салып, дүвүреп турган болгаш, Аңаа чоокшулай бергеш, мынча дээн: «Дээрги! Дуңмамның хамык ажылды менче чууй каапкаш олурары Силерге сагыш чованчыг эвес-тир бе? Меңээ дузалашсын деп аңаа чугаалап көрүңерем».

41Дээрги Иисус мынча деп харыылаан: «Марфа, Марфа! Сен хөй-ле чүве дээш сагыш човап, дүвүрээр-дир сен+. 42А херектиг чүве чүгле чаңгыс. Мария эки үлүгнү шын шилип алган-дыр+, ону ам оон хунаап аары болдунмас».

11

Мөргүүрүнүң дугайында өөредиг

(Мф. 6:9-15; 7:7-11)

11^1Бир-ле катап Иисус бир черге мөргүп олурган. Оон Ол мөргүлүн төндүрүптерге, өөреникчилериниң бирээзи Аңаа мынча дээн: «Дээрги! Иоанның бодунуң өөреникчилерин+ мөргүл кылырынга өөреткени дег, бисти база мөргүп билир кылдыр өөредип калыңарам». 2Иисус өөреникчилеринге чугаалаан: «Мынча деп мөргүүр силер:

Адавыс![*]
Сээң адың алдаржызын,
Сээң Чагыргаң чедип келзин.
3Амыдыраар хлеб-тараавысты
хүн бүрү биске хайырла+.
4Биске буруулуг кижи бүрүзүн өршээривис дег,
бачыттарывысты база биске өршээ!

Ол ышкаш күткүлгеге алыспас+ кылып каап көр[*]».

5Оон Иисус оларга мынча дээн: «Силерниң кайы-бирээңер өңнүктүг дижик. Ол кижи өңнүүнге дүн ортузунда чеде бергеш, аңаа мынча дээн дижик: „Өңнүк! Меңээ үш хлебтен чегдирип көр, 6чүге дээрге орук-суурга чораан эжим кирип келди, а менде ону чемгерери-биле салып бээр чүү-даа чок-тур“. 7А демгизи бажыңындан мынча деп харыылаан-дыр: „Мени хөлзетпейн көр, эжик-хаалгам дүкчүп алдым, ажы-төлүм-биле кады удуп чыдыптывыс. Мен туруп, сеңээ хлеб ап берип шыдавас мен“. 8Силерге чугаалап тур мен: бир эвес ол чүгле өңнүү-биле найыралы дээш, туруп кээп, хлевин бербес-даа болза, өңнүү оон салдынмайн, дилеп туруп берзе, чежени дилээн болдур, ынчаны аңаа бээр апаар.

9Ынчангаш Мен силерге чугаалап тур мен: дилениңер – Бурган силерге бээр; дилеңер – тып аар силер; эжикти соктаңар – Бурган силерге ажыдып бээр. 10Диленген кижи бүрүзү алыр, дилээн кижи бүрүзү тывар, эжикти соктаан кижи бүрүзүнге ажыдып бээр+.

11Силерниң араңарда балык айтырган оглунче балык орнунга чылан сунар ада бар бе?[*]
12Азы чуурга айтырган оглунче скорпион сунар ада бар бе? 13Бир-тээ, бузуттуг-бак-даа тургаш+, ажы-төлүңерге буянныг белек берип шыдаар болзуңарза, силерниң дээрде Адаңар Оон диленгеннерге Ыдыктыг Сүлдени бербес деп бе?»+

Иисус болгаш Веелзевул

(Мф. 12:22-30, 43-45; Мк. 3:20-27)

14Бир-ле катап Иисус кижини үнү чок кылыр букту бир кижиден үндүр сывырыпкан. Ол бук үне бээрге, үнү чок кижи чугааланып эгелээн, а аңаа турган чон кайгап-харай берген. 15Чамдык улус: «Иисус буктарның чагырыкчызы Веелзевулдуң күжү-биле оларны үндүр сывырып турар-дыр+» – деп турган. 16А өскелери, Иисусту күткүдер сагыштыг, дээрден кайгамчык демдек көргүзерин Оон дилээннер+.

17Ынчалза-даа Иисус ол улустуң сагыжын өттүр билгеш, оларга мынча дээн: «Иштинден аңгыланып эгелээн кандыг-даа күрүне сандарап-буураар, ол ышкаш аңгыланчып, кырышкан өг-бүле бүдүн турбас. 18Бир эвес эрлик база бодунга удур боду демисежир болза, ооң күрүнези бүдүн туруп шыдаар бе? А силер Мени Веелзевулдуң күжү-биле буктарны үндүр сывырып турар дээр-дир силер. 19Мен Веелзевулдуң күжү-биле буктарны үндүр сывырып турар болзумза, силерниң өөреникчилериңерге буктарны үндүр сывырар күштү кым берип турарыл?+ Ынчангаш өөреникчилериңер боттары силерни шииткей аан. 20А бир эвес Мен Бурганның күжү-биле буктарны үндүр сывырып турар болзумза, Бурганның Чагыргазы силерге ылап-ла келгени ол-дур.

21Мөге-шыырак кижи чепсегленгеш, бодунуң бажыңын камгалаар болза, ооң эт-хөреңгизи бүдүн-бүрүн артар. 22А оон артык күштүг кижи олче халдап келгеш, ону тиилеп үнзе, ооң идегеп органы чепсээн хунаагаш, эт-хөреңгизин олчалап аппаар+.

23Мээң-биле кады эвес кижи Меңээ удур болур база Мээң-биле кады чыгбас кижи төтчеглеп турар+.

24Бук кижиден үне бергенде, амыр-дыш дилеп, суг чок черлерге тояап-тояап, дилээн чүвезин тыппайн баар. Ол ынчан: „Каапканым эрги бажыңымче дедир чана берейн“ – дээр. 25Оон демги кижиже эглип келгеш, чурттап турган черин аштап-ширбип, эдип-чазап каанын эскерер. 26Бук ынчан чоруткаш, бодундан артык каржы чеди букту эдертип эккээр, оон олар демги кижиже кирип, аңаа чурттай бээрлер. Ынчан ол кижиниң байдалы мурнунда турганындан-даа дора апаар»+.

27Ол ону чугаалап турда, бир-ле херээжен чон аразындан дыңзыг үн-биле Аңаа: «Силерни божааш, эмзирип өстүрген ава амыр-чыргалдыг-дыр!» – дээн+.

28Иисус: «Бурганның медээзин дыңнааш, ону сагып чоруур улус оон-даа амыр-чыргалдыг!» – деп харыылаан+.

Иона медээчиниң демдээ

(Мф. 12:38-42; 16:1-4; Мк. 8:11-13)

29Чон эңдере чыглып кээрге, Иисус чугаалап эгелээн: «Ам чурттаан салгалдың будалганы кончуг-дур. Олар кайгамчык демдек-даа негеп турза, оларга Иона медээчиниң бергенинден өске демдек турбас. 30Ниневия чурттугларга Иона боду бадыткал демдээ апарганы дег, бо салгалдың улузунга Кижи амытан Оглу база ындыг болур. 31Мурнуу чүктүң кадыны+ Шииткел хүнүнде бо салгалдың улузу-биле кады турупкаш, оларны буруудады бээр, чүге дээрге ол кадын Соломон хаанның мерген угаанныг өөредиин дыңнаар дээш, черниң өске кыдыындан кээп чораан-дыр. А ам мында Соломондан-даа артык улуг Кижи бар-дыр+. 32Ниневияның чурттакчылары бо салгалдың улузу-биле шииткел хүнүнде чаргылдажып туруп келгеш, оларны шиидип каарлар, чүге дээрге олар Ионаның суртаалын дыңнааш, бачыдын билингеннер-дир+, а ам мында Ионадан-даа артык улуг Кижи бар-дыр».

Мага-боттуң чырыткызы

(Мф. 6:22-23)

33«Чырыткыны кывыскаш, кым-даа ону улус көрбес черже чажыра салбас азы сава-биле дуй базырбас, харын бажыңче кирген улус чырыкты көрзүн дээш, колдуга салып каар+. 34Мага-бодуңнуң чырыткызы – карактарың ол-дур. Карактарың кадык болза, бүгү мага-бодуңну база чырык долган болур; а карактарың четпестээн болза, мага-бодуңну база караңгы бүргээр[*]. 35Ынчангаш бодуңда бар чырык караңгыже шилчий бербезин дээш, таптыг көр. 36Бүгү мага-бодуңну чырык долган база ында чаңгыс-даа караңгы кезек чок болза, чырыткының сени херелдендир чырытканы дег, бүгү бодуң херелдендир чырый бээр».

Фарисейлер болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчыларын буруу шапканы

(Мф. 23:1-36; Мк. 12:38-40; Лк. 20:45-47)

37Иисус ону чугаалап доозупканда, бир фарисей Ону бажыңынче дүштеки чем чиири-биле чалаан. Ол чедип келгеш, хөлестеп чыдып алган. 38Иисустуң чемненир бетинде холдарын чуп албаанын көргеш, фарисей кайгай берген+.

39Ынчалза-даа Дээрги Иисус аңаа мынча дээн: «Ийе, силер, фарисейлер, аяк-тавааңарның даштын аштап-арыглап-даа турзуңарза, ишти-хөңнүңерни чазый-харам чорук болгаш бузут долган-дыр. 40Сарыыл чоктар! Даштын чаяаган Бурган иштин база чаяаган болбас чүве бе? 41Аяк-саваңарда бар хамык чүвени ядыыларга үлеп бериптиңер, ынчан бүгү бодуңар арыгланы бээр.

42Фарисейлер, ат болур силер, чүге дээрге рута, мята болгаш өске-даа үнүштериңер дүжүдүнүң оннуң бир кезиин Бурганга берип-даа турзуңарза+, чөптүг чорукту болгаш Бурганның ынакшылын тооп көрбес-тир силер. Баштайгызын кылыр ужурлуу шын, ынчалза-даа сөөлгүзүн кылыры эң чугула.

43Фарисейлер, ат болур силер, чүге дээрге синагогаларга хүндүткелдиг дөрге олурарынга болгаш улус чыглыр шөлдерге мактал-хүндү алырынга ынак-тыр силер+. 44Ат болур силер, чүге дээрге демдектеп кагбаан чевеглерге дөмей-дир силер – улус оларны билбейн таптай базып, бужартадып турар+».

45Иисус ынча дээрге, ном-хоойлу тайылбырлакчыларының бирээзи: «Башкы! Ону чугаалааш, Силер бисти база хомудадыптыңар» – деп чугаалаан.

46Ынчалза-даа Иисус мынча дээн: «Ном-хоойлу тайылбырлакчылары, силер база ат болур силер, чүге дээрге кижилерге угдунмас аар чүъктү чүктедип кааш, оларга дузалаары-биле чаңгыс салааңар безин шимчетпес-тир силер. 47Ат болур силер: Бурганның медээчилериниң чевеглеринге тураскаалдар тургузуп турар-дыр силер, а оларны силерниң-не ада-өгбеңер өлүрүп каан болгай. 48Силер ооң-биле ада-өгбеңерниң үүлгеткен херектерин чүүлзүнгениңерни херечилээниңер ол-дур: олар медээчилерни өлүрүп каан, а силер медээчилерниң чевеглеринге тураскаалдар тургузуп турар-дыр силер+. 49Ынчангаш Бурганның мерген угааны чугаалаан болгай: „Оларже медээчилерим болгаш элчиннеримни чорудуп берейн; ынчан олар чамдыызын өлүрүп каарлар, а өскелерин истеп-сүре бээрлер“+.

50-51Бо салгалдың улузун бүгү медээчилерниң делегейни чаяаганындан бээр төгүлген ханы дээш+: Авелдиң өлүмүнден эгелээш+, өргүл салыр бедигээш биле Бурганның өргээзиниң аразынга өлүрткен Захарияның өлүмүнге чедир+ – кеземчеге онааштырар. Ийе, бо салгалдың улузу, ол бүгү дээш кеземчеге онаажырыңарны чугаалап тур мен.

52Ном-хоойлу тайылбырлакчылары, ат болур силер, чүге дээрге билиглерден дүлгүүрнү холгаарлап, хунаап алгаш, боттарыңар-даа билиг чедип албаан, өскелерниң-даа ону чедип алырынга шаптыктаан-дыр силер».

53Иисус сөзүн доозупкаш, чоруп турда, ном-хоойлу тайылбырлакчылары болгаш фарисейлер Аңаа аажок ажынып-хорадап, хөй-ле айтырыглар салып, 54Ооң аксындан үнген сөстер дозуп шаг болганнар+.

12

Ийи арынныг чорукка удур сагындырыг

12^1Ол аразында хөй муң чон чыглып келгеш, үңмерлежип, бот-боттарын иткилежип турган. Иисус баштай Бодунуң өөреникчилеринге чугаалап эгелээн: «Фарисей ажыткыдан азы ийи арынныг чоруктан кичээнип чоруңар+. 2Көстү бербес хире чажыт чүү-даа чок база илерей бербес хире бүдүү чүү-даа чок+. 3Ындыг болганда, силерниң караңгыда чугаалаан чүвеңер хүн чырыында дыңналы бээр, а чажыт өрээлге сымыранган чүвеңер бажың кырындан шупту улуска чарлаттына бээр».

Кижилерден кортпаңар

(Мф. 10:17-20, 28-33)

4«Мээң өңнүктерим, силерге чугаалап тур мен: кижилерден кортпаңар, олар чүгле мага-ботту өлүрүп каар, оон ыңай силерге чүнү-даа кылып шыдавас+. 5Кымдан коргар ужурлууңарны силерге чугаалаайн: силерни өлүргеш, оон тамыже киир октаптар эрге-чагыргалыг Бургандан коргуп чоруңар. Ийе, Оон коргар ужурлууңарны силерге чугаалап тур мен+.

6Беш бора-хөкпешти ийи чес чоос-биле садып албас ийикпе? Ынчалза-даа оларның чаңгызын-даа Бурган утпаан болдур ийин. 7А Бурган силерниң бажыңарда дүктерни безин санап каан деп билип алыңар. Ынчангаш кортпаңар, силер эңдерик хөй бора-хөкпештерден үнелиг силер+.

8Силерге чугаалап тур мен: Мени улус мурнунга ажыы-биле хүлээп көөр кижини+ Кижи амытан Оглу Бурганның төлээлериниң мурнунга база ажыы-биле хүлээп көөр. 9А Менден улус мурнунга ойталаар кижиден Мен база Бурганның төлээлериниң мурнунга ойталаар мен+. 10Кижи амытан Оглунга удур сөс сөглээн кижи бүрүзү өршээл алыр, а Ыдыктыг Сүлдени бак сөглээр кижиге өршээл турбас+.

11Силерни синагогаларже, чагырыкчылар болгаш эрге-чагырга ээлээн кижилер мурнунче эккелзе, чүнү чугаалаарыл база канчаар камгаланырыл деп сагыш човаваңар. 12Ыдыктыг Сүлде ол өйде чүнү чугаалаарын силерге өөредип каар+».

Эт-хөреңги дугайында сагыш човаашкын

(Мф. 6:19-21, 25-34)

13Чон аразындан бир кижи Иисуска: «Башкы! Салгап алган өнчүвүстү мээң-биле үлежир кылдыр акымга чугаалап көрүңерем» – дээн.

14А Ол демги кижиден: «Өңнүк, силерни шиидер азы өнчүңер үлээр эргени Меңээ кым берген чүвел?» – деп айтырган. 15Ооң соонда улуска мынча дээн: «Көрдүңер бе, алыксак-чиксек чоруктан кичээнип чоруңар+, кижиниң амыдыралы ооң эт-хөреңгизиниң элбээнден хамаарышпас болгай+».

16Оон Иисус оларга угаадыглыг чугаа чугаалап берген: «Бир бай кижиниң шөлүнге чаагай дүжүт үнген. 17Ол ынчан иштинде бүдүү боданган: „Канчаар кижи боор мен? Дүжүдүм шыгжаар черим чок болгай“. 18Оон шиитпирлеп ап-тыр: „Мынчаар кылыптайн адырам: бодумнуң бар-ла аңмаарларымны бускаш, чаа, алгыг аңмаарлардан тудуп алгаш, ынаар бүгү тараамны база эт-хөреңгимни чыып алыйн. 19Ынчангаш бодумга мынча дээйн: ‘Сенде хөй чылдарда үзүп-төтпес эңдерик эртине-байлак шыгжаттынган-дыр – чыргап-таала, ижип-чи база хөгле’“+.

20Ынчалза-даа Бурган аңаа мынча дээн: „Сээдеңмей! Бо дүне-ле амы-тыныңны сенден алгаш баар-дыр; чыып-шыгжап алган ол чүвең кымга дуза чедирерил?+“ 21Эртине-байлакты бодунга чыып ап чоруур, а Бурганның мурнунга ёзулуг байлакшыл+ чок кижи ындыг салымга таваржыр».

22А өөреникчилеринге Иисус мынча дээн: «Ынчангаш Мен силерге чугаалап тур мен: амыдыраар дизе, чүнү чиирил деп; мага-бодуңарга-даа чүнү кедерил деп сагыш човаваңар+. 23Амыдырал чүгле аъш-чемден хамаарышпас, а мага-боттуң чаагай чоруу чүгле хептен хамаарышпас. 24Каарганнарже көрүп көрүңер даан: олар тараа-даа тарывас, дүжүт-даа ажаавас-тыр, оларда аңмаарлар-даа, тараа урар черлер-даа чок-тур, ындыг-даа болза, Бурган оларны ашкарып-чемгерип турар-дыр. А силер куштардан оранчок үнелиг болгай силер+. 25Силерниң араңардан кайыңар ол бүгү дээш сагыш човааш, назынын оода-ла бир шак хире узадып шыдааныл?[*]
26Бир-тээ ыя ол-даа хирени кылып шыдавас болзуңарза, арткан хамык чүве дугайында сагыш човаан херээңер чүл?

27Лилия чечектерниң канчаар өзерин бодап көрүңер даан: ажылдавас, аргыттынмас ышкажыктар, ынчалза-даа Соломон хаан безин бодунуң бүгү өндүр-чаагайы-биле+ ол чечектерниң оода кайы-бирээзи дег кеттинип көрбээнин силерге чугаалап тур мен. 28Шөлде бөгүн бар, а даарта суугуже киир октаттына бээр оът-сигенни безин Бурган ынчаар хепкерип турар болганда, а силерни кайы хире хепкерер деп бодаар силер, биче бүзүрелдиглер!+

29Ынчангаш силер: „Чүнү чиир азы чүнү ижер улус боор бис?“ – деп сагыш човаваңар, ол дээш ажаанзыраваңар. 30Бо делегейниң улузу ол бүгү дээш хөлзеп чоруур. А Дээрде Адаңар ол бүгү силерге херек дээрзин билир. 31Ынчангаш силер Ооң Чагыргазынга башкартырын кызыңар, а Ол силерге бо бүгүнү бээр+.

32Кортпайн көр, бичежек кодан-сүрүүм!+ Силерниң Адаңар Чагырганы силерге бээрин күзеп турар болгай+. 33Эт-хөреңгиңерни саткылапкаш, ядыыларга үлеп бериптиңер+. Боттарыңарга эргижиреп-элевес барба-савалардан кылып алыңар, эвээжеп төнмес эртине-байлакты дээрлерге чыып алыңар+; аңаа олче оор-даа чоокшулавас, үзүт-ховаган-даа ону үгдередип чивес. 34Чүге дээрге силерниң эртине-байлааңар кайда болдур, чүректериңер база ында болур».

Кезээде белен удувас чалча

(Мф. 24:45-51)

35«Кезээде белен болуңар: кеткен хевиңер куржанып алгаш олуруңар, колдуда чырыткыңар хып турар болзун. 36Боттарының дээргизи куда доюндан келгеш, эжик соктаарга, дораан ажыдып бээр дээш, ооң чанып кээрин манап орар чалчаларга дөмей болуңар+. 37Дээргизи чедип кээрге, бут кырында одуг манап турар чалчалар амыр-чыргалдыг. Силерге алыс шынын чугаалап тур мен: ол дээрги чалчаның хевин кеткеш, оларны столга олуртуп алгаш, боду оларга бараан болур. 38Дээргизи дүн ортузунда азы оон-даа орай өйде чедип келгеш, оларның одуг-сергек олурарын көрүп каар чалчалар амыр-чыргалдыг. 39Мону база билип алыңар: бажың ээзи каш шакта оор кээрин билир турган болза, бодунуң бажыңын оорлаттырбас ийик+. 40Силер база белен болуңар, чүге дээрге Кижи амытан Оглу силерниң манаваан шагыңарда чедип кээр».

41Пётр ынчан: «Дээрги! Бо угаадыглыг чугааны чүгле биске чугаалап тур силер бе азы шупту улуска бе?» – деп айтырган.

42Дээрги Иисус мынча дээн: «Шынчы болгаш сарыылдыг ажыл-херек эргелекчизи кандыг болурул? Бажың ээзи чалчаларының бирээзин өскелериниң бажынга салгаш, оларга аъш-чемни чогуур үезинде үлээр кылдыр томуйлап каан дижик. 43Ээзи чедип келгеш, ооң ынчалдыр кылып турарын көрүп каар болза, ол эргелекчи амыр-чыргалдыг+. 44Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: ээзи ону бүгү ээлээн чүвезиниң бажынга олуртуп каар. 45А бир эвес ол эргелекчи чалча бодунга боду: „Мээң дээргим ам дораан келбес-ле болгай“ – дээш+, өске эр, херээжен чалчаларны эттеп-соп, ижип-чип, эзиртир арагалап эгелээн дижик. 46Ындыг чалчаның ээзи ооң манавааны хүнде база бодавааны шакта чедип келгеш, ону чула кезеткеш, бүзүрел чок өске улус-биле дөмей аажылаар.

47Дээргизиниң күзел-соруун билир хирезинде-ле, белен эвес болган азы дээргизиниң аңаа чугаалап каанын ёзугаар кылбайн барган чалча сылба шаптырар. 48А ээзиниң күзел-соруун билбейн, кеземчеге чүүлдежир үүлгедиг кылган чалча эвээш кеземче алыр+. Кымга хөйнү берген болдур, оон хөйнү айтырар база кымга хөйнү бүзүреп дааскан болдур, ооң харыысалгазы улуг болур».

Христос – аңгылажыышкынның чылдагааны

(Мф. 10:34-36)

49«Мен черге от кыпсыр дээш чедип келдим, ол оттуң шагда-ла өөскүй бээрин күзээрим аттыг! 50Сугга суктурган кижи дег, хилинчээмге суктурар ужурлуг мен+, ооң боттанырын манааш, Мээң халаазырап турарымны кандыг дээр!

51Силер Мени черге амыр-тайбың бээр дээш келген деп бодадыңар бе? Чок! Харын аңгылажыышкын бээр дээш чедип келдим+. 52Моон соңгаар беш кижилиг өг-бүле аңгыланчы бээр: үжү ийизинге удур база ийизи үжүнге удур апаар. 53Адазы оглунга удур болгаш оглу адазынга удур; иези уруунга удур болгаш уруу иезинге удур; кунчуу кеннинге удур болгаш кенни кунчуунга удур апаар»+.

Үениң демдээ

(Мф. 5:25-26; 16:2-3)

54Иисус чонга мынча деп турган: «Барыын чүктен кара булуттуң көдүрлүп кел чыдарын көргеш, силер ол дораан: „Чаъс чаар-дыр“ – дээриңерге, удавайн чаъс чаай бээр ийик чоп. 55Мурнуу чүктен хат хадып келгенин эскергеш, силер: „Изиир-дир“ – дээриңерге, ылап ындыг болур ийик чоп. 56Ийи арынныглар! Чер биле дээрже көргеш, агаарның кандыызын билип каар хиреңерде, бо үениң кандыызын канчап билип шыдавас силер? 57Шын кайдазын чүге боттарыңар шиитпирлей албас силер?

58Сээң-биле чаргылдажып, сени буруудаткан кижи-биле шииткел черинче бар чыткаш, орук ара ооң-биле эптежип аарын оралдаш+, оон башка ол сени шииткекчиге эккээр, а шииткекчи херектеннер таңныылынга хүлээдип бээр, а ол кара-бажыңче киир октаптар. 59Сеңээ чугаалап тур мен: сөөлгү үүрмек чоозуңну кактап тургаш, өреңни төлеп бербээн шааңда, оон үнүп шыдавас сен».

13

Өлбес дээш, бачыдыңар минниңер

13^1Ол өйде аңаа турган чамдык улус Иисуска чедип келгеш, Бурганга өргүл кылып тура, Пилат чагырыкчыга+ өлүртүп каан Галилея чурттуглар дугайында Аңаа чугаалаан чүве-дир. 2Иисус мынча деп харыылаан: «Ынчаар когараанын бодаарга, ол Галилея чурттуглар арткан бүгү галилейжилерден бачыттыг турган деп бодадыңар бе?+
3Силерге чугаалап тур мен: чок! Ынчалза-даа бачыдыңар миннип, Бурганче ээлбес болзуңарза, шуптуңар база ынчалдыр өлүр силер. 4Азы Силоамның+ суургазы кырынче кээп ужарга, өлүр бастыртып каан он сес кижи база Иерусалимниң арткан бүгү чурттакчыларындан улуг буруулуг болган деп бодадыңар бе? 5Силерге чугаалап тур мен: чок! Ынчалза-даа бачыдыңар миннип, Бурганче ээлбес болзуңарза, шуптуңар база ынчалдыр өлүр силер».

Чимизи чок фига ыяжының дугайында угаадыглыг чугаа

6Оон Иисус мындыг угаадыглыг чугаа чугаалаан: «Бир кижиниң шөлүнге фига ыяжы өзүп үнүп турган. Оон ол ыяжының чимизин чыып аары-биле чеде бээрге, чүү-даа үнмээн болган+. 7Ол ынчан чимистиг үнүштер ажаакчызынга мынча дээн: „Көрем, мен бо фига ыяжының чимизин чыып аары-биле үш чыл улай келгеш, куруг болдум; ам ону кезип каавыт! Хей-ле чер ээлеп турган херээ чүл ооң?“+

8Ынчалза-даа демгизи аңаа мынча дээн: „Дээрги! Ону ам-даа бир чылда арттырып каап көрүңерем. Мен ооң черин үлдүрерткеш, чемишчидер мен. 9Келир чылын чимизин берип эгелээр чадавас, а бербес болза, ону кезип кааптыңар“».

Херээженни амыр-дыш хүнүнде экирткени

10Иисус амыр-дыш хүнүнде синагогаларның бирээзинге суртаал кылып турган+. 11Аңаа аарыынга алыскаш, бүшкүгүр апарган херээжен кижи турган. Ол херээженни аарыыр кылып каан бук он сес чыл дургузунда хөндүрлүр арга бербээн чүве-дир. 12Иисус ону көрүп кааш, кый депкеш: «Херээжен, бодуңнуң аарыыңдан адырылган-дыр сен» – дээн. 13Оон Ол холдарын аңаа дегзиптерге, херээжен доп-дораан хөндүрлү бергеш, Бурганны алдаржыдып эгелээн+.

14Синагога даргазы+ ынчан Иисустуң амыр-дыш хүнүнде кижи экирткенинге хорадап, чонга: «Ажылдазын дээн алды хүн бар-дыр, эмненири-биле амыр-дыш хүнүнде эвес, а ол хүннерде кээп туруңар» – дээн+.

15Дээрги Иисус аңаа мынча деп харыылаан: «Ийи арынныглар! Силерниң кайыңар-даа бодунуң шарызын азы элчигенин амыр-дыш хүнүнде кажаада турар черинден чежип алгаш, суггарары-биле чедип аппарбас ийик бе?+
16Ынчаарга эрликтиң мырыңай он сес чыл дургузунда хүлүп келгени Авраамның бо уруун амыр-дыш хүнүнде ол хүлүг-бегинден хоставас турган бе?»

17Иисус ону чугаалаан соонда, Аңаа удурланып турган улус шуптузу ыядып-човай берген+, а бүгү чон Иисустуң кылып турганы кайгамчык ажыл-херээ дээш өөрүп турган.

Горчица үрезини болгаш ажыткы дугайында угаадыглыг чугаалар

(Мф. 13:31-33; Мк. 4:30-32)

18Оон Иисус мынча дээн: «Бурганның Чагыргазы чүге дөмейил база Ону чүнүң-биле дөмейлей көөр мен? 19Ол бир кижиниң сесерлиинге тарып алганы хензиг горчица үрезининге дөмей-дир+, ол үрезин өзүп келгеш, улуг ыяш дег апаарга, дээрниң куштары безин ооң будуктарынга уя тудуп алганнар+».

20Оон улаштыр мынча дээн: «Бурганның Чагыргазын чүнүң-биле дөмейлей көрейн? 21Херээжен кижиниң дыка хөй далганга холааш, бүгү далган хөөй бергижеге чедир булгап турары ажыткыга Ол дөмей-дир»+.

Тар эжик-хаалга

(Мф. 7:13-14, 21-23)

22Иисус хоорайлар, суурлар таварты, орук ара чонну өөретпишаан, Иерусалимче шиглей чоруп олурган. 23Бир-ле кижи Оон: «Дээрги, камгалал алыр кижилер чүгле каш санныг бе?» – деп айтырган.

24Иисус мынча деп харыылаан: «Бурганның Чагыргазынче тар эжик дамчыштыр эрте бээрин кызыдыңар, чүге дээрге хөй кижи ынаар кирерин оралдажыр, ынчалза-даа шыдавас дээрзин силерге чугаалап тур мен. 25Бажың Ээзи бир-ле туруп келгеш, эжиин хаап аарга, силер даштыгаа туруп калгаш, эжик соктап: „Дээрги, биске ажыдып көрүңерем!“ – деп чанныр силер+.

А Ол мынча деп харыылаар: „Мен силерни-даа, кайыын келгениңерни-даа билбес мен“.

26Ынчан: „Бис Силер-биле кады ижип-чип турдувус чоп, Силер кудумчуларывыска бисти өөредип турдуңар чоп“ – дээр силер.

27А Ол мынча деп харыылаар: „Мен силерни-даа, кайыын келгениңерни-даа билбес мен, бузуттуг херектер үүлгедикчилери, дөгереңер Менден ырап чоруңар!“+

28Авраам, Исаак болгаш Иаковтуң база бүгү медээчилерниң Бурганның Чагыргазында турарын, а силерни Оон үндүр ойладып турарын көрүп каар силер. Ынчан ыглап-сыктап, дижиңер кыжырадыр силер+. 29Чөөн болгаш барыын чүктен, соңгу болгаш мурнуу чүктен улус чедип келгеш, Бурганның Чагыргазынга дойга олурар олуттарын ээлеп алыр+. 30Ынчаарга амгы амыдыралда сөөлгүлер аңаа баштайгылары апаар, а ам баштайгылар – сөөлгүлери апаар»+.

Иисустуң Иерусалим дээш кажыыдалы

(Мф. 23:37-39)

31Ол өйде Иисуска элээн каш фарисей чедип келгеш: «Бо черге турбайн, өске-бир черже чоруй барыңар, чүге дээрге Ирод+ Силерни өлүрер деп тур!» – дээннер.

32Ол мынча деп харыылаан: «Баргаш, ол хоралыг дилгиге Менден мындыг сөс чедириңер: „Мен бөгүн болгаш даарта буктарны үндүр сывырар база улусту экиртир мен, а үшкү хүнде ажыл-херээмни төндүрер мен“. 33Ындыг-даа болза, Мен бөгүн, даарта болгаш соңгузу хүн оруум уламчылаар ужурлуг мен, чүге дээрге Бурганның медээчизи Иерусалимниң даштынга өлүр деп чүве турбас ужурлуг!

34О, Иерусалим, Иерусалим! Бурганның медээчилерин өлүрүп турар, сенче чорутканнарны даш-биле соккулап каар хоорай!+ Куштуң чаш төлдерин чалгынының адаанга чыып аары дег+, Мен чеже катап Иерусалимниң чурттакчыларын чыып аарын күзедим, ынчалза-даа силер ону күзеведиңер! 35Ол-дур эвеспе, силерниң өргээңер ээн кагдынган-дыр. „Дээрги-Чаяакчының өмүнээзинден кел чыдар Кижи алгадып-йөрээтсин!“+ – деп чугаалай бээриңер үе-шаг келбээн шаанда, Мени ам көрбезиңерни силерге чугаалап тур мен».

14

Иисус фарисейниң бажыңында

14^1Бир-ле катап амыр-дыш хүнүнде Иисус бир дарга фарисейниң бажыңынга чемненир дээш чедип келген. Фарисейлер Иисустуң чүнү кылырын кичээнгейлиг хайгаарап турганнар+. 2Ооң мурнунга суг ыжыындан хаваңнап аараан кижи олурган. 3Иисус ынчан фарисейлер болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчыларындан мынча деп айтырган: «Амыр-дыш хүнүнде улус экиртирин ыдыктыг хоойлу чөпшээрээр бе?+»

4Олар ыытташпаан.

Иисус ынчан демги кижиге холун дээскеш, экиртип кааш, бажыңынче чорудупкан. 5Оон оларга мынча дээн: «Силерниң бирээңерниң оглу азы шарызы-даа амыр-дыш хүнүнде кудукче кире берген болза, таанда-ла ол-ла дораан баргаш, ушта тыртып албас силер бе?»+

6Олар аңаа удур чугаалаптар чүве тыппааннар.

Аалчыларга болгаш бажың ээзинге угаадыг

7Чалаткан аалчыларның чамдыызы стол артынга эң хүндүлүг олуттарны шилип ап турарын эскерип кааш+, Иисус оларга угаадыглыг чугаа чугаалаан: 8«Куда доюнче сени чалаар болза, эң хүндүлүг олут ээлеве, сенден-даа алдар-хүндүлүг кым-бир кижи база чалаткан туруп болур болгай+. 9Ынчан сени болгаш ол кижини чалаан ээ кижи сеңээ чедип келгеш: „Бо кижиге олудуң чайлап бер“ – дээр болгай. Сен кочу-шоотка кирип, бажың ээзинден эң ырак олут ээлээр апаар сен. 10Сени дойже чалаар болза, аңаа чеде бергеш, дөрден эң ырак олутту ээлеп ал, ынчан сени чалаан ээ кижи сеңээ келгеш: „Өңнүк, оон чоок черже олуруп ал“ – дээрге, бүгү чалаткан аалчылар мурнунга алдар-хүндүң улгады бээр. 11Бодун өрү көрдүнер кижи бүрүзү дора көрдүрер, а бодун дора көрген кижи бүрүзү өрү+ көдүртүр».

12Оон Иисус Ону чалаан бажың ээзинге мынча дээн: «Дүштеки азы кежээки дойлаашкынче улус чалап тура, харыы чалаашкын кылып, сеңээ орнун тургузуп берип шыдаар эш-өөрүңнү, акы-дуңмаңны, төрелдериңни азы бай кожаларыңны чалаары-биле кызыгаарланма. 13А аалчылар чалап тура, ядыылар, бертик-бежелдер, аскак-бүскектер болгаш согурларны чала. 14Ынчан амыр-чыргалдыг болур сен: оларның сеңээ харыы тудуп, өөрүп четтиргенин илередир харыы чок, ынчангаш чөптүг-шынныг кижилер катап дирлир өйде+ Бурган сени шаңнаар».

Улуг дой дугайында угаадыглыг чугаа

(Мф. 22:1-10)

15Ону дыңнап кааш, Иисус-биле кады хөлестеп чытканнарның бирээзи Аңаа: «Бурганның Чагыргазынга аштанып-чемненир кижи амыр-чыргалдыг-дыр!»+ – дээн.

16Иисус аңаа мынча деп харыылаан: «Бир кижи улуг дой кылгаш, дыка хөй аалчы чалаан. 17Дойлаар үе кээрге, ол чалатканнарже бодунуң чалчазын: „Чедип келиңер, хамык чүве шагда-ла белен“ деп сөгледири-биле чорудупкан. 18Ынчалза-даа шупту чалаткан улус бир аай ойталап эгелээн. Биргизи мынча дээн: „Мен шөлде чер садып алдым, ону барып көөрү меңээ чугула апарды, буруудатпайн көрем“. 19Өскези мынча дээн: „Мен беш эжеш шары садып алгаш, оларны шенеп көөрү-биле чоруптум, буруудатпайн көрем“. 20Үшкүзү мынча дээн: „Мен мырыңай чаа өгленип алдым, ынчангаш кээп шыдавас-тыр мен“+.

21Чалча ээп келгеш, ээзинге шупту чүвени чугаалаан. Бажың ээзи ынчан ажына бергеш, чалчазынга мынчаар дужааган: „Хоорайның хамык улуг-биче кудумчуларын шалыпкын эргий кезээш, бүгү-ле ядыы, бертик-бежел, согур болгаш аскак-бүскек улусту бээр эдертип эккел“.

22Чалчазы оон: „Силерниң дужаалыңарны күүсеттим, ынчалза-даа хос олуттар ам-даа бар-дыр“ – деп чугаалаан.

23Дээрги чалчазынга мынча дээн: „Орук-кокпаларны эргий кезээш, мээң бажыңымны аалчылар дола бээр кылдыр, бүгү-ле душкан улузуңну албадал-биле бээр эккел. 24Сеңээ чугаалап тур мен: баштай чалааным улустуң кайызы-даа ам мээң доюмга келбес“».

Иисустуң өөреникчизи болуру

(Мф. 10:37-38)

25Иисус-биле кады мөөң чон чоруп олурган. Ол чонче эргилип келгеш, мынча дээн: 26«Мени эдерип чоруур дээн, ынчалза-даа ада-иезинге, кадайынга, ажы-төлүнге, ха-дуңмазынга болгаш харын-даа бодунуң амы-тынынга ынаа+ Меңээ ынаандан артык кижи бар болза, ол Мээң өөреникчим болуп шыдавас. 27Бодунуң белдир-ыяжын чүктеп чорбас база Мени эдерип чорбас кижи Мээң өөреникчим болуп шыдавас+.

28Силерниң араңардан бир-ле кижи таңныыл суургазы тудуп аар дээн дижик. Ол баштай олуруп алгаш, тудугну төндүреринге акша-хөреңгизи четчирин билип алыр дээш, бүгү чарыгдалдарын санавас чүве бе? 29Оон башка, ол кижи суурганың таваан салып алгаш, төндүр тудуп шыдавайн барза, ындыызын көрген бүгү улус: 30„Бо кижи тудугну эгелеп кааш, төндүрер харыы чок болду“ – дижип, ону шоодар болгай.

31Азы бир хаан өске хаанга удур дайылдажып үнер дээн дижик. Ол баштай олуруп алгаш, олче 20 000 шериглиг кел чыдар удурланыкчызынга удур 10 000 шериглиг чаалажып шыдаар-шыдавазын боданмас чүве бе? 32Бир эвес ооң чаалажыр харыы чок болза, удурланыкчызы ам-даа ырак чорда, тайбың керээзиниң негелделерин билип аары-биле, элчилерин олче чорудар болгай. 33Силер база боттарыңарда бар бүгү чүведен шак ынчалдыр ойталаваан болзуңарза, Мээң өөреникчилерим болуп шыдавас силер.

34Дус – эки бүдүмел, ынчалза-даа ол ажыг эвес апарза, ооң дуссуун чүнүң-биле дедир эгидерил?+
35Ол дус черге чемишчидилге кылдыр безин ажыглаттынмас болгай, ону чүгле үндүр октаары артар. Дыңнаар кулаа бар кижи дыңназын!+»

15

Читкен хой дугайында угаадыглыг чугаа

(Мф. 18:12-14)

15^1Бир-ле катап бүгү үндүрүг хавырыкчылары болгаш бачыттыг кижилер Иисусту дыңнаар дээш чыглып келген. 2А фарисейлер болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчылары: «Ол бачыттыг кижилер-биле харылзажып, оларның-биле кады чемненип олурар-дыр» – деп химиренчип турганнар+.

3Ынчаарга Иисус оларга угаадыглыг чугаа чугаалап берген: 4«Силерниң араңарга чүс хойлуг кижи тургаш, оларның бирээзин чидирипкен дижик. Ол тозан тозун ээн одарга арттырып кааш, чиде бергенин тып алгыжеге чедир, ону дилеп чоруппас бе?+
5А тып алгаш, ону эктинче өөрүшкү-маңнайлыг салып алыр. 6Оон бажыңынче аппаргаш, эш-өөрү болгаш кожаларын кый деп алгаш, оларга: „Өөрүшкүмнү үлежиңер, мен читкен хоюмну тып алдым!“ – дээр+. 7Силерге чугаалап тур мен: дээрлерге шак-ла ынчаар, амыдыралын өскертири албан эвес „Миннир ужурлуг бачыдым чок“ дээр тозан тос кижиге бодаарга+, бачыдын миннип, Бурганче ээлген чаңгыс-ла бачыттыг кижи дээш, өөрүшкү улуг болур».

Читкен чоос дугайында угаадыглыг чугаа

8«Азы кандыг-бир херээжен он мөңгүн чоостуг тургаш, оларның бирээзин чидирипкен дижик. Ол чырыткызын кыпсып албас бе база, ол чоозун тып алгыжеге чедир, бажың иштин бир кылдыр ширбип, хынамчалыг дилей бербес бе? 9А тып алгаш, эш-өөрү болгаш кожаларын кый деп алгаш, оларга: „Өөрүшкүмнү үлежиңер, мен чидирипкен чоозумну тып алдым“ – дээр. 10Силерге чугаалап тур мен: дээрлерге шак-ла ынчаар, бачыдын миннип, Бурганче ээлген чаңгыс-ла бачыттыг кижи дээш, Бурганның төлээлери өөрүүр».

Будалып-читкен оол дугайында угаадыглыг чугаа

11Оон Иисус мынча дээн: «Ийи оолдуг бир кижи чораан чүве-дир. 12Биче оглу ачазынга мынча дээн: „Ачай! Эт-хөреңгивистиң меңээ онаажыр кезээн үзүп берип көр“. Ынчаарга ачазы эт-хөреңгизин оолдарының аразынга үлеп берген+. 13Үр болбаанда, биче оглу үлүүн дөгерезин садыпкаш, акшазын ап алгаш, ырак чуртче чорупкан. Ол аңаа будалып чурттааш, бодунуң бүгү акша-хөреңгизин төтчеглеп каапкан.

14Ооң хамык өнчүзүнден чүү-даа артпаанда, ол чуртка улуг аш эгелээн, оол аштап-түрей берген. 15Оол барып, демги черниң чурттакчыларының бирээзинге хөлезиленип туруп алган, а ол кижи аңаа бодунуң шөлүнде хаваннарын кадартып каан. 16Демги оол аштаанындан хаван чеми-биле-даа хырнын долдурарынга белен турган, ынчалза-даа ону безин кым-даа аңаа бербес бооп-тур.

17Угаан кире бергеш, ол мынча дээн: „Мээң ачам чеже хире хөлезилеттинген чалчалыг ийик, олар шупту хырын быжыы-биле чемненип турар болгай, а мен мында аштап өлүр четтим-не! 18Ачамга чеде бергеш, аңаа мынча дээйн: ‘Ачай! Мен дээрде Бурганга-даа, силерге-даа удур бачыт үүлгеттим+. 19Мен ам силерниң оглуңар деп ададырынга төлеп чок болу бердим, оода-ла чалчаларыңар бирээзи кылдыр мени хүлээп ап көрүңерем’“.

20Оон ачазынче чорупкан. Оглу чоокшулап келбээнде-ле, ачазы ону көрүп кааш, кээргей берип-тир. Ачазы оглунга маңнап чеде бергеш, ону кужактааш, ошкап эгелээн. 21Оглу аңаа мынча дээн: „Ачай! Мен дээрде Бурганга-даа, силерге-даа удур бачыт үүлгеттим. Мен ам силерниң оглуңар деп ададырынга төлеп чок болу бердим“.

22А ачазы бодунуң чалчаларынга мынча дээн: „Эки дээн хепти саадал чокка эккелгеш, ону хепкерип калыңар+, ооң холунга билзектен, а будунга идиктен кедириңер. 23Семиртир азырап каан молдургадан эккелгеш, соп бериңер: ам дой кылып, хөглээр бис. 24Чүге дээрге мээң бо оглум өлүг тургаш, ам дирлип келген-дир+, чидип чорааш, ам тыптып келген-дир“. Ынчангаш олар байырлап-дойлап эгелээн.

25Улуг оглу ол өйде шөлге турган, оон чанып кел чыда, бажыңынга чоокшулап келгеш, ыр-шоор биле танцы-самның шимээнин дыңнап каан. 26Ол чалчаларның бирээзин кый деп алгаш: „Бо чүү болуп турар чүвел?“ – деп айтырган.

27Демгизи аңаа: „Сээң дуңмаң чанып кээрге, ачаң семиртир азырап каан молдурга соп берди, чүге дээрге оглу дириг-менди ээп келген-дир“ – деп харыылаан.

28Акызы хорадай бергеш, бажыңче кирбес-тир деп бодап алган. Ачазы үнүп келгеш: „Кирип көрем“ – деп дилей берген.

29Ынчалза-даа ол ачазынга мынча деп харыылаан: „Көр даан, ачай, мен силерге мынча чыл дургузунда чалчаңар дег бараан болуп, чугаалаан сөзүңерниң аайындан эртпейн келдим, ынчалза-даа силер меңээ, эш-өөрү-биле кады хөглеп-байырлазын дээш, кажанда-даа өскүс анай безин берип көрген эвес силер. 30А силерниң бо оглуңар самыын-садар херээженнер-биле будалып, эт-хөреңгиңерни төтчеглеп каапкаш чедип кээрге+, силер аңаа семиртир азырап каан молдурга соп бердиңер!“

31Ачазы ынчан аңаа мынча дээн: „Оглум! Сен үргүлчү-ле мээң-биле кады сен, менде бар бүгү чүве сээңии болгай. 32Сээң бо дуңмаңның өлүг тургаш, ам дирлип келгени дээш база чидип чорааш, ам тыптып келгени дээш өөрүп-хөглевейн, чүү дээш өөрүп-хөглээр бис?!“»

16

Бай-байлакка хамаарылга кандыг боору

16^1А Бодунуң өөреникчилеринге Иисус мынча дээн: «Бир бай кижиниң ажыл-агый эргелекчизи ээзиниң эт-хөреңгизин самчыгдап турар деп сойгалаткан чүве-дир. 2Ээзи эргелекчини кыйгырткаш, аңаа: „Сээң дугайыңда чүнү дыңнап турарым ол? Бодуңнуң башкарылгаң дугайында меңээ харыыдан тут, моон соңгаар бо албан-дужаалга артып каап шыдавас-тыр сен“ – дээн.

3Эргелекчи ынчан мынча деп боданган: „Мен ам чүнү канчаайн? Ээм мени ажылымдан халаар деп барды. Чер казыптар хире күш-шыдалым бар эвес, улустан хайырлал дилээр дээрге, ыядынчыг-дыр. 4А, ындыг эвес, мени бо ажылдан үндүрүптерге, улус мени бажыңнарынга хүлээп алыр кылдыр чүнү кылыр ужурлуумну ам-на билип кааптым!“

5Ол бодунуң дээргизинге өрелиг бүгү улусту кыйгыртып алгаш, биргизинден айтырган: „Мээң ээмге өрең чежел?“

6Демгизи: „Чүс доскаар үс“ – деп харыылаан.

Эргелекчи аңаа: „Хол үжүүң алгаш, олургаш, бежен кылдыр дүрген эде бижи“ – дээн. 7Оон өскезинден айтырган: „А сээң өрең чежел?“

Оозу: „Чүс шоодай кызыл-тас“ – деп харыылаан. Эргелекчи аңаа: „Хол үжүүң алгаш, сезен деп бижи“ – дээн.

8Бузурукчу эргелекчини, ооң тывынгыр чоруу дээш, ээзи безин мактап каан. Ийет, бо делегейниң улузу ажыл-херээн чогудар дээнде, чырыктың ажы-төлүнден+ артык тывынгыр болдур ийин. 9Силерге чугаалап тур мен: бо делегейге чыып алган эртине-байлааңар ажыглап, боттарыңарга эш-өөрден тып алыңар, ынчан бо делегейниң бүгү чүвези төне бээрге, олар силерни мөңге турар өргээлеринге хүлээп алыр.

10Хензиг чүвеге шынчы кижи улуунга база шынчы болур, а хензиг чүвеге шынчы эвес кижи улуунга база шынчы эвес болур+. 11Ынчангаш силерге бо делегейниң эртине-байлаан бүзүреп болбас чүве болза, алыс шын эртине-байлакты кым силерге бүзүрээрил?+
12Ол ышкаш силерге өскениң эт-хөреңгизин бүзүреп болбас чүве болза, бодуңарныын кым силерге бүзүрээрил?

13Кандыг-даа чалча ийи дээргиге хары угда бараан бооп шыдавас: чок-ла болза бирээзин көөр хөңнү чок, а өскезинге ынак боор азы бирээзинге кызып бараан болгаш, өскезин тоовас боор. Силер база Бурганга болгаш акша-мөңгүнге хары угда бараан болуп шыдавас силер»+.

Бурганның хоойлузу болгаш Дээрниң Чагыргазы

(Мф. 11:12-13)

14Ол бүгүнү акша-мөңгүнге ынак+ фарисейлер база дыңнаан болгаш, Иисусту кочулап, каттыржып турганнар.

15Ол фарисейлерге мынча дээн: «Силер боттарыңарны өске улус мурнунга чөптүг-шынныг кылдыр көргүзерин оралдажыр-дыр силер, ынчалза-даа Бурган чүректериңерни билир+. Кижилерниң үнелиг деп санаар чүвези Бурганның мурнунга чүдек-бужар болур. 16Ыдыктыг хоойлу болгаш медээчилерниң Бижилгелери Иоанның мурнунда-ла бар турган. Ынчаарга Иоанның чедип келген үезинден бээр, Бурганның Чагыргазының дугайында Буянныг Медээни суртаалдап эгелээн+, а кижи бүрүзү ол Чагыргаже кирер дээш, чүткүдүп турар-дыр+. 17Ындыг-даа болза, ыдыктыг хоойлунуң оода чаңгыс шыйыы күжүн чидирериниң орнунга, дээр биле черниң чок апаары белен!+

18Бодунуң кадайындан чарылгаш, өске кадай алган кижи бүрүзү ашак-кадайның шынчы чоруун үрээни ол. А ол ышкаш бодунуң ашаандан чарылган херээженни кадайланып алган кижи база ашак-кадайның шынчы чоруун үрээни ол+».

Бай кижи болгаш Лазар

19Иисус улаштыр чугаалаан: «Бир бай кижи турган, ол каас-коя хеп кедип, хүннүң-не өөрүп-байырлап келген. 20А ооң хаалгазының баарынга Лазар деп аттыг, бүгү боду оюлганнап кодурлаан ядыы кижи чыдар турган. 21Ол байның столундан кээп дүшкен аъш-чем артынчызы-биле хырнын дүптээр дээш манап чыдар күжүр чүве-дир. Ыттар безин келгеш, ооң оюлганнаан балыгларын чылгап берип турганнар. 22Ядыы кижи өлүп каарга, дээрниң төлээлери+ ону дээрже – Авраамның чанында хүндүлүг черже алгаш барганнар. Бай кижи база өлүп каарга, ону орнукшудуп кааннар.

23Тамыга баргаш, хилинчектенип чыда+, ол бай кижи карактарын өрү хере көрүпкеш, ынаар ыракта Авраамны+ болгаш ооң чанында олурар Лазарны көрүп каан. 24Бай кижи ынчан: „Авраам, ачам+, мени кээргеп, Лазарны бээр чорудуп көр. Ол салаазының бажын сугга өттүргеш, мээң дылымны шыгытсын. Чүге дээрге мен бо чалбыыш-отка хилинчектенип, ат болдум“ – деп кыйгырган.

25Ынчаарга Авраам мынча деп харыылаан: „Оглукум, сен чуртталгаңда чүгле эки чүүлдү-ле четтирип чорааныңны сактып келем, а Лазар чүгле багын четтирип келди чоп. Ам кээп, ол мында аргалалын алды, а сен хилинчек көре бердиң. 26Оон аңгыда сээң-биле бистиң аравыста канчаар-даа аажок ханы оңгар чыдып турар-дыр, ынчангаш кандыг-бир кижи моон сенче эртер-даа дээш, эртип шыдавас-тыр, ол ышкаш оон база кым-даа бээр эртип шыдавас-тыр“.

27Бай кижи мынча дээн: „Ынчаарга Лазарны мээң төрелдеримче чорударын сенден дилеп тур мен, ачам. 28Мен беш дуңмалыг кижи болгай мен, оларның кайызы-даа маңаа кээп, мен ышкаш хилинчектенмезин дээш, Лазар оларны баш бурунгаар сагындырып кагзын“.

29Авраам аңаа: „Оларда Моисей база Бурганның өске-даа медээчилери бар болгай, оларны дыңнап чорзуннар“+ – деп харыылаан.

30А бай кижи мынча дээн: „Чок, Авраам ада, өлгеш, катап дирилген кижилерниң кайы-бирээзи оларга чеде бээр болза, олар ынчан бачыдын минни бээр ийик“.

31Ынча дээрге, Авраам: „Бир эвес олар Моисейни база өске-даа медээчилерни дыңнавас чүве болза, өлген кижилерниң кайы-бирээзи-даа катап дирлип келгеш, оларны бүзүретпес-тир ийин“+ – деп харыылаан».

17

Күткүлгелер, өршээл бээри, бүзүрээри база албан-хүлээлге дугайында

(Мф. 18:6-7, 21-22)

17^1А Бодунуң өөреникчилеринге Иисус мынча дээн: «Күткүлгелерниң кээри чайлаш чок, ынчалза-даа оларның кээриниң чылдагааны болган кижи ат болур!+
2Бо бичии улустуң кайы-бирээзин бачытче чыгапкан кижи бар болза, ооң мойнунга дээрбе дажы баглааш, далайже киир октаптары безин ол кижиге оон дээре салым болур ийик+.

3Кичээнгейлиг болуңар! Бир эвес эжиң бачыт үүлгедипсе, ону чемелеп чугаала+, а бир эвес бачыдын миннир болза, ону өршээ. 4А бир эвес ол сеңээ удур хүнде чеди катап буруулуг херек үүлгеткеш, чеди катап дедир келгеш: „Буруулуг-дур мен“ – дээр болза, ону өршээ+».

5Дээрги Иисустуң элчиннери бир-ле катап Аңаа: «Бүзүреливисти өстүрүп көрүңер»+ – дээннер. 6Дээрги мынча деп харыылаан: «Бир эвес силерде оода-ла горчица үрезини хире бүзүрел бар болза+, силер ынчан бо фига ыяжынга: „Дазылыңдан тура тырттылгаш, бодуңну далайга солуй олуртувут“ – дээр болзуңарза, ол силерге чагыртыр ийик.

7Силерниң бирээңер чер чарып азы хой кадарып хүнзээр чалчалыг дижик. Ол шөлден чанып кээрге, аңаа: „Дүрген кирем, олургаш, чемненип көрем“ – деп чугаалавас болгай сен. 8Оон байтыгай, мынча дээр болгай сен: „Меңээ чемден белетке, оон эде кеттингеш, ижип-чип олурумда, меңээ бараан бол, а ооң соонда бодуң ижип-чип боор сен“. 9Айыткан аайыңар-биле бараалгааны дээш, чалчаңарга ооң соонда өөрүп четтиргениң илеретпес-ле болгай сен. 10Силер база шак ындыг болуңар, „кылыңар“ деп айыткан бүгү чүүлдү кылып каапкаш: „Бис дээрге төлеп чок чалчалар-дыр бис, чүгле хүлээлгевис күүсеткенивис ол-дур“ – деп чугаалаңар».

Экирий берген кеш аарыглыг он кижи

11Иисус Иерусалимче углап, Самария биле Галилеяның аразында кызыгаарны дургаар чоруп олурган. 12Ол бир-ле суурже кирип кел чыдырда, Ону кеш аарыглыг он кижи уткуп алган+. Олар элээн ырадыр туруп алгаш+, 13ыыткыр үн-биле кый дей бергеннер: «Иисус, Хайырааты, бисти кээргеп көрүңер!»

14Оларны көрүп кааш, Ол: «Баргаш, Бурганның бараалгакчыларынга көстүп калыңар+» – дээн. Олар чорупкаш, орук ара арыгланып, экирий бергеннер.

15Оларның бирээзи экирий бергенин көрүп кааш-ла, Иисусче эглип келгеш, ыыткыр үн-биле Бурганны алдаржыдып эгелээн. 16Ол Иисустуң мурнунче кээп дүшкеш+, Аңаа өөрүп четтиргенин илереткен. Ол болза Самария чурттуг кижи болган+.

17Иисус мынча деп айтырган: «Арыгланган он кижи турган эвес чүве бе? А арткан тозу кайыл? 18Бо даштыкы кижиден аңгыда, оларның чаңгызы-даа Бурганны алдаржыдып, ээп келбээни ол бе?» 19Оон демги кижиге: «Че, чорувут, бүзүрелиң сени экиртип-камгалап каан-дыр+» – дээн.

Бурганның Чагыргазының чедип кээри

(Мф. 24:23-28, 37-41)

20Бир-ле катап фарисейлер Иисустан Бурганның Чагыргазы кажан кээрин айтырарга+, Ол мынча деп харыылаан: «Бурганның Чагыргазы көскү кылдыр чедип келбес. 21Кым-даа: „Ол мында-дыр“ азы: „Ол дуу ында-дыр“ – деп шыдавас, чүге дээрге Бурганның Чагыргазы силерниң араңарда-дыр[*]».

22Оон Ол Бодунуң өөреникчилеринге мынча дээн: «Кижи амытан Оглунуң оода чаңгыс хүнүн-даа болза аажок көрүксей бээриңер үе чедип кээр+, ынчалза-даа көрүп шыдавас силер. 23Улус силерге: „Ол мында-дыр“ азы „Дуу ында-дыр“ – дижир+, ынчалза-даа ынаар барбаңар база сүрүп маңнаваңар. 24Чүге дээрге Кижи амытан Оглу Бодунуң чедип кээр хүнүнде, кызаш кынгаш, дээрни бир кыдыындан өске кыдыынга чедир чайынналдыр чырыдыпкан чаңнык дег болур. 25Ынчалза-даа мурнунда Ол хөй хилинчекти көрүп эртер база бо салгалдың улузунга тооп көрдүрбес ужурлуг+.

26Нойнуң үезинде ынчаар болуп турганы дег+, Кижи амытан Оглунуң чедип кээр хүннеринде база-ла ындыг болур. 27Бажың-хемезинче+ Нойнуң кире бергени хүнге чедир улус-чон ижип-чип, кадай ап база ашакка барып келген болгай. Оон суг халавы хөме алгаш, оларның шуптузун чок кылып каан ийик чоп+. 28Лоттуң үезинде база-ла шак ындыг болган. Кижилер ижип-чип, садыглап-даа, боттары-даа садыг кылып, тарып-олуртуп база тудуг кылып турганнар. 29Ынчалза-даа Лоттуң Содом хоорайны каггаш үнүпкен хүнүнде дээрден оттуг күгүрден бүткен чаъс чаггаш, оларның шуптузун чок кылып каан ийик чоп+.

30Кижи амытан Оглу чедип кээрге, база шак ындыг болур. 31Ол хүн боду бажыңының кырында турар, а эт-севи бажың иштинде чыдар кижи оозун алыры-биле дүшпезин+; а шөлге чораан кижи база ээп чанмазын. 32Лоттуң кадайын сактып келиңер!+
33Амы-тынын арттырып алыр дээш чүткээн кижи – амы-тынындан чарлыр, а амы-тынындан чарылган кижи – амы-тынын кадагалап алыр+. 34Силерге чугаалап тур мен: ол дүне ийи кижи кады удуп чыдырда, оларның бирээзин алгаш баар, а өскезин арттырып каар. 35-36Ийи херээжен кады тараа дээрбелеп турар болза, бирээзин алгаш баар, а өскезин арттырып каар»[*].

37Өөреникчилери Иисустан: «Ол каяа болурул, Дээрги?» – деп айтырганнар.

«Кайда сек барыл, аңаа сек чиир куштар чыглып кээр» – деп, Иисус харыылаан.

18

Дулгуяк кадай болгаш шииткекчи дугайында угаадыглыг чугаа

18^1Өөреникчилериниң үргүлчү мөргүүр+ болгаш идегелин чидирбес ужурлуун көргүзер дээш, Иисус оларга угаадыглыг чугаа чугаалап берген. 2Ол мынча дээн: «Бир-ле хоорайга Бургандан-даа кортпас, улустан-даа ыятпас шииткекчи турган. 3Ол-ла хоорайга бир дулгуяк кадай чурттап чораан. Ол шииткекчиге үргүлчү кээп: „Чөптүг шииткел үндүрүп, мени хомудаткан кижиден камгалап көрүңер“ – деп дилеп шаг болган чүве-дир. 4Ынчаарга шииткекчи элээн үр ынаваан. Ынчалза-даа адак соонда ол мынча деп боданган: „Мен Бургандан-даа кортпас, улустан-даа ыятпас болзумзажок, 5бо дулгуяк кадай меңээ амыр-дыш бербестеди. Моон соңгаар мээң кулаам коңгалап, кээп-ле турбазын дээш, ооң чаргызын үзүп берейн адырам“».

6Оон Дээрги Иисус мынча дээн: «Арын-нүүр чок шииткекчиниң чүнү чугаалаанын дыңнап тур силер бе? 7А Бурган Олче дүн-хүн дивейн кыйгы салган+, Бодунуң шилип алган улузун+ канчап камгалавас чүвел? Ол харыызын саададыр деп бе? 8Бурган оларны доп-дораан камгалаарын Мен силерге чугаалап тур мен+. Ындыг-даа болза, Кижи амытан Оглу ээп келгеш, чер кырындан ындыг бүзүрелди тывар ирги бе?»

Фарисейлер болгаш үндүрүг хавырыкчыларының дугайында угаадыглыг чугаа

9Боттары чөптүг-шынныг дээрзинге бүзүрээр+, а өскелерни куду көрүп чоруур чамдык улуска Иисус дараазында угаадыглыг чугааны чугаалап берген:

10«Бирээзи фарисей, а өскези үндүрүг хавырыкчызы болур ийи кижи мөргүүрү-биле Бурганның өргээзинче кирип келген+. 11Фарисей аңгы туруп алгаш, тейлеп эгелээн: „Бурганым, мээң өске улус дег: дээрбечилер, арын-нүүр чоктар дег, самыырааннар азы оода-ла бо үндүрүг хавырыкчызы дег болбааным дээш, Сеңээ өөрүп четтирдим+. 12Мен чеди хонук дургузунда ийи катап шээрленип, ап турар бүгү олча-ажыымның оннуң бир кезиин Сеңээ берип турар-дыр мен“+.

13А үндүрүг хавырыкчызы ырадыр туруп алгаш, дээрже карактарын көдүрерин безин диттип чадаан, а чүгле бодунга чөгенген хевирлиг хөрээн шанчып: „Бурганым, бачыттыг меңээ өршээлиң көргүс“ – дээн+.

14Бо кижи бажыңынче чанарда, фарисейге көөрде, Бурганга агартырып алганын силерге чугаалап тур мен. Бодун өрү көрдүнер кижи бүрүзү дора көрдүрер, а бодун дора көрген кижи бүрүзү өрү көдүртүр»+.

Иисус болгаш бичии уруглар

(Мф. 19:13-15; Мк. 10:13-16)

15Иисус оларга холу-биле дегзин дээш, улус Аңаа бичии уругларын эккеп турган. А өөреникчилери, ону көргеш, оларны эрттирбейн турганнар. 16Ынчалза-даа Иисус бичии уругларны Бодунче кый деп алгаш, мынча дээн: «Чаш уруглар Меңээ кээп турзун, оларга шаптыктап, эртерин хоруваңар! Чүге дээрге Бурганның Чагыргазы олар ышкаш улустуу боор. 17Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: Бурганның Чагыргазын чаш төл дег кылдыр хүлээп албас кижи канчап-даа ынаар кирбес»+.

Иисус болгаш бай кижи

(Мф. 19:16-30; Мк. 10:17-31)

18Бир дарга кижи Иисустан: «Буянныг Башкы! Мөңге амыдыралды алыр дизимзе, мен чүнү кылыйн?» – деп айтырган+.

19Иисус аңаа мынча дээн: «Мени чүге буянныг деп адап тур сен? Чүгле чаңгыс Бургандан өске, кым-даа буянныг эвес+. 20Ооң айтыышкыннарын билир болгай сен: кады чурттаан эжиңге өскерилбе, кижи өлүрбе, оорлава, мегелеп херечилеве, ада-иеңни хүндүлеп чор»+.

21Демгизи: «Мен ол бүгүнү бичиимден-не сагып келдим» – дээн+.

22Ону дыңнааш, Иисус аңаа мынча дээн: «Сенде ам-даа бир чүүл четпейн турар-дыр: бодуңда бар бүгү чүвени садыпкаш, акшазын ядыыларга үлеп беривит, ынчан дээрлерге эртине-байлактыг боор сен+. Оон чедип келгеш, Мени эдерип чорувут».

23Дарга ону дыңнааш, аажок муңгарай берген, чүге дээрге ол кедергей бай кижи чүве-дир. 24Иисус ооң муңгарай бергенин көргеш, мынча дээн: «Бай-шыдалдыг улустуң Бурганның Чагыргазынче кирери дыка-ла берге!+
25Бай кижиниң Бурганның Чагыргазынче киреринден тевениң ине үдүн өттүр эрте бээри белен».

26Ону дыңнаан улус: «Ынчаарга камгалалды кым ап шыдаарыл?!» – деп айтырган.

27Иисус: «Улуска болдунмас чүвени Бурган кылып шыдаар» – деп харыылаан+.

28Пётр ынчан: «Көрүңер даан, бис хамык бар чүвевисти каапкаш, Силерни эдерип чоруптувус» – дээн+.

29-30Иисус оларга: «Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: Бурганның Чагыргазы дээш, бодунуң өг-бүлезин: ада-иезин, акы-дуңмазын, алган кадайын азы ажы-төлүн каапкаш барган кижи+ бо үедеги амыдыралында оон оранчок хөйнү, а келир үеде – мөңге амыдыралды алыр» – деп харыылаан.

Иисустуң Бодунуң өлүмүнүң дугайында үшкү удаа чугаалааны

(Мф. 20:17-19; Мк. 10:32-34)

31Бодунуң он ийи элчинин кый деп алгаш, Иисус оларга мынча дээн: «Дыңнаңар, Иерусалимче чоокшулап бар чыдыр бис, Кижи амытан Оглунуң дугайында Бурганның медээчилери дамчыштыр бижээн бүгү чүве аңаа боттаныр-дыр. 32Ону өске чоннар улузунга тудуп бериптер, олар Ону дорамчылап-бастыр, бак сөглээр база Олче дүкпүрүп-каккырар. 33Ону эттеп-согар база өлүрүп каар. Ынчалза-даа үшкү хүнде Ол катап дирлип кээр»+. 34Ындыг-даа болза, өөреникчилери бо бүгүден чүнү-даа билбээннер, чүге дээрге Иисустуң чугаазының утказын олардан чажырып каан болган+.

Согур ядыы кижини экирткени

(Мф. 20:29-34; Мк. 10:46-52)

35Иисус Иерихон хоорайже+ чоокшулап кээрге, орук кыдыынга бир согур кижи хайырлал диленип олурган чүве-дир. 36Ооң чаны-биле мөөң чон шуужуп эртип турарын дыңнап кааш, ол чүү болуп турарын айтырган. 37Олар аңаа: «Назарет чурттуг Иисус эртип бар чор» – деп харыылааннар. 38Согур кижи ынчан: «Давидтиң Оглу+, Иисус! Мени кээргеп көрүңер!» – деп алгырып үнген.

39Мурнунга чоруп олурган улус аңаа: «Ыыттава!» – дижип турган, ынчалза-даа согур кижи улам ыыткыр кышкырган: «Давидтиң Оглу! Мени кээргеңерем!»

40Иисус тура дүшкеш, ол кижини эккээрин дужааган. Демгизи чедип кээрге, Ол оон: 41«Менден чүнү күзеп тур сен? Чүнү кылып берейн?» – деп айтырган.

Ол кижи: «Дээрги, карактарым көре берген болза!» – деп харыылаан.

42Иисус аңаа мынча дээн: «Карактарың көре берзин! Бүзүрелиң сени экиртип-камгалап кагды!»+
43Согур кижиниң карактары ол-ла дораан көре берген. Ол Бурганны алдаржытпышаан, Иисусту эдерип чорупкан. А бүгү чон, ону көргеш, Бурганны алгап-мактап турган.

19

Үндүрүг хавырыкчызы Закхей

19^1Иисус Иерихон хоорайны+ таварты эртип бар чыткан. 2Аңаа Закхей деп аттыг, үндүрүг хавырыкчыларының даргазы болур бай-шыдалдыг кижи турган. 3Закхей келген улустуң кайызы Иисус боорун билип алыксаан, ынчалза-даа улус артындан Ону көрүп чадап каан, чүге дээрге дурт-сыны чолдак кижи чүве-дир. 4Закхей ынчан мурнунче эрте чүгүргеш, Иисусту көөрү-биле фига ыяжынче үне берген, чүге дээрге Ол ооң баарында орук-биле эртер ужурлуг болган. 5Иисус ол черге чедип келгеш, өрү көргеш, Закхейге мынча дээн: «Закхей, дүрген бээр дүш, Мен бөгүн сээң бажыңыңга доктаар ужурлуг мен».

6Закхей далаш-биле дүжүп келгеш, Ону бодунуң бажыңынга өөрүшкү-маңнайлыг уткуп-хүлээп алган. 7Ол бүгүнү көрүп турган шупту улус таарзынмайн: «Иисус бачыттыг кижиниң бажыңынга аалчы болду!»+ – деп химиренчип эгелээн.

8А Закхей туруп келгеш, Дээрги Иисуска: «Дээрги! Аазап тур мен: эт-хөреңгимниң чартыын ам ядыыларга үлеп бериптейн, а бир эвес кандыг-бир кижиден артыкка мегелеп алган болзумза, оон дөрт катап хөйнү дедир эгидип берейн!» – дээн+.

9Иисус мынча дээн: «Камгалал бөгүн бо бажыңда келген-дир; бо кижи база Авраамның үре-салгалы болуру чөп-түр!+
10А Кижи амытан Оглу читкен чүвени тып алыр база камгалаар дээш келген болгай».

Он чоос дугайында угаадыглыг чугаа

(Мф. 25:14-30)

11Ону дыңнап турган улуска Иисус аңаа улаштыр бир угаадыглыг чугаа чугаалап берген. Чүге дээрге Ол Иерусалимге чоокшулап келген турган боорга, улус Бурганның Чагыргазы удавас дүжүп кээр деп манап турган чүве-дир+.

12Иисус мынча дээн: «Бир ызыгууртан кижи ырак чурт четкеш кээр деп барган. Ол аңаа хаан дүжүлгезин ап алгаш, оон дедир чанып кээр сорулгалыг турган. 13Чоруур бетинде, ол бодунуң он чалчазын келдирткеш, оларга он алдын чоос үлеп бергеш: „Бо акшаны мен келгижемге чедир саарылгага киириштирип, ажыглаңар“ – дээн. 14А албаты чон ону көөр хөңнү чок болгаш+, демги ырак чуртка баргаш: „Ол кижиниң биске хаан болурун күзевейн тур бис“ – деп сөс чедирзиннер дээш, ооң соондан элчилер чорудупканнар.

15А ол кижи дөмей-ле чуртунуң хааны апаргаш, ээп чанып келген. Оларның кандыг ажык-орулга алганын билип алыры-биле, демги акша берген чалчаларын ол келдиртип-тир. 16Бирги чалча чедип келгеш: „Дээрги, бир чоозуңарны он чедир өстүрүп алдым“ – дээн.

17Ээзи ону мактап каан: „Эр хей! Эки чалча-дыр сен. Бичии чүвеге безин шынчы болганың дээш, ам он хоорайны эргелеп-башкарар сен“+.

18Ийиги чалча чедип келгеш: „Дээрги, бир чоозуңарны беш чедир өстүрүп алдым“ – дээн.

19Ээзи аңаа мынча дээн: „Сен база беш хоорайны эргелеп-башкарар сен“.

20Өске бир чалча чедип келгеш: „Дээрги, бир чоозуңар бо-дур, мен ону аржыылга ораап алгаш, шыгжап чыттым. 21Чүге дээрге силерден корттум: каржы-хажагай кижи-ле болгай силер: салып кагбаан-даа чүвеңерни ап алыр, тарып кагбаан-даа чүвеңерни ажаап алыр“ – дээн.

22Ээзи ынчан мынча дээн: „Бодуңнуң аксы-сөзүң аайы-биле сени шиидер мен+, сөлгүжок бак чалча! Сен мени каржы-хажагай, салып кагбаан-даа чүвезин ап алыр, тарып кагбаан-даа чүвезин ажаап алыр кижи дээрзин билир турдуң де?! 23Ынчаарга акшамны саарылгаже чүге киирбээниң ол? Мен чедип келгеш, орулгазын алгай-ла мен!“ 24Оон чанынга турган улуска ээ: „Ооң бир чоозун алгаш, он чоос ажылдап алган кижиге бериптиңер“ – дээн.

25Ынчалза-даа олар аңаа: „Дээрги, демги кижиде ол чокка-ла он чоос бар-дыр“ – дээннер.

26Хаан мынча деп харыылаан: „Силерге чугаалап тур мен: чүвези бар кижиге оон-даа немей бээр, а чүвези чок кижиниң бичии бар чүвезин безин хунаап алыр+. 27А мээң оларга хаан болурумну күзевейн турган дайзыннарымны бээр эккелгеш, көрүп турумда, узуткап калыңар“»+.

Иисустуң Иерусалимче байырлалдыг моорлап киргени

(Мф. 21:1-11; Мк. 11:1-11; Ин. 12:12-19)

28Ону чугаалап дооскаш, Иисус Иерусалимче оруун уламчылап чорупкан. 29Елеон дааның+ чанында турар Виффагия биле Вифания суурларга чоокшулап келгеш, Ол Бодунуң ийи өөреникчизин бурунгаар айбылапкаш, мынча дээн: 30«Мурнуңарда чыдар суурже барыңар. Ынаар кире бергеш, кымның-даа мынчага дээр мунуп көрбээни аныяк элчигенни баглап каан турарын көрүп каар силер. Ону чешкеш, бээр эккелиңер. 31Бир эвес кандыг-бир кижи силерден: „Элчигенни чүге чеже бердиңер?“ – деп айтырар болза, аңаа: „Ол Дээргиге херек апарды“ – дээр силер».

32Айбыга барганнар чорупкаш, бүгү чүвени Иисустуң чугаалааны дег кылдыр тып алганнар. 33Олар аныяк элчигенни чежип турда, ооң ээлери: «Элчигенни чүге чеже бердиңер?» – деп айтырганнар.

34Олар: «Ол Дээргиге херек апарды» – деп харыылааннар. 35Олар элчигенни эккелгеш, боттарының хевин чонактай салгылааш, Иисусту олуртупканнар. 36Оон Ол Иерусалимче бар чыдырда, улус хептерин орук дургаар Ооң мурнунга чадып берип чораан+.

37Иисус Елеон даандан бадар кудургайга чедип кээрге, чыылган хөй өөреникчилер көргени кайгамчык чүүлдер дээш, Бурганны өөрүшкү-маңнайлыы-биле ыыткыр алдаржыдып эгелээннер:

38«Дээрги-Чаяакчының өмүнээзинден кел чыдар Хаан алгадып-йөрээтсин!

Дээрге амыр-тайбың доктаазын, өрү дээрде Бурганга алдар!+»

39Чон аразынга турган чамдык фарисейлер Иисуска: «Башкы, өөреникчилериңерни соксадып көрүңер!» – дээннер+.

40А Ол: «Олар ыытташпайн баар болза, даштар алгыржып эгелээрин+ силерге чугаалап тур мен» – деп харыылаан.

41Хоорайга чедип келгеш, ону көрүп тура, Иисус ооң ажыын ажып ыглап+, 42мынча дээн: «О, сен оода-ла бөгүн чүү чүве сеңээ амыр-тайбың эккээрин билген болзуңза!+ Ынчалза-даа ону ам сээң карактарыңга ажытпаан-дыр. 43Чүге дээрге дайзыннарыңның сени долгандыр оңгуланып-быжыглангаш, сени бүзээлээри база сенче бүгү чүктерден халдаары хүннер чедип кээр+. 44Олар сени тавааңга чедир үреп-бускаш, чурттакчыларыңны ханаларың иштинге кырып каар+. Олар сени хүл-далган кылдыр чылча базар, чүге дээрге Бурганның сеңээ камгалал саналдап келген үезин билбейн эрттирипкен-дир сен».

Иисустуң садыгжыларны Бурганның өргээзинден үндүр ойлатканы

(Мф. 21:12-17; Мк. 11:15-19; Ин. 2:13-22)

45Иисус оон Бурганның өргээзинге кирип келгеш, ында садыг-наймаа кылган улусту үндүр сывыртап, оларга: 46«Бижилгеде: „Мээң өргээм мөргүл өргээзи болзун“ – деп бижиттинген болгай, а силер ону дээрбечилер уязы кылып алган-дыр силер!» – деп турган+.

47Бурганның өргээзинге Иисус хүннүң-не улусту өөредип турган. А Бурганның дээди бараалгакчылары, ном-хоойлу тайылбырлакчылары болгаш чоннуң баштыңнары Ону өлүрүп каар эптиг өй манап турганнар. 48Ындыг-даа болза, олар ону канчаар кылыр аайын тыппааннар, чүге дээрге бүгү чон Иисустуң чаңгыс-даа сөзүн эрттирбезин кызып, туда дыңнааш турар болган.

20

Иисустуң эрге-чагыргазының дугайында айтырыг

(Мф. 21:23-27; Мк. 11:27-33)

20^1Оон Иисус бир-ле катап Бурганның өргээзинге чонну өөредип, Буянныг Медээни оларга медеглеп турда, Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчылары чоннуң баштыңнары-биле кады Аңаа чедип келгеш: 2«Биске чугаала! Сен бо бүгүнү кандыг эрге-чагырга-биле кылып тур сен? Сеңээ ол эрге-чагырганы кым берди?» – дээннер+.

3Иисус мынча деп харыылаан: «Мен база силерден бир чүве айтырайн, харыылаңарам: 4Иоанның сугже сугар эргези+ Бургандан келген бе азы кижилерден бе?»

5Олар аразында сүмележи бергеннер: «Бир эвес бис: „Бургандан“ – дээр болзувусса, Ол: „Ынчаарга силер чүге Иоаннга бүзүревээниңер ол?“+ – дээр болгай. 6А бир эвес: „Кижилерден“ – дээр болзувусса, шупту улус бисти даштар-биле соккулап кааптар, чүге дээрге олар Иоанны Бурганның медээчизи деп санаар болгай»+. 7Ынчангаш: «Кымдан дээрзин билбес бис» – деп харыылааннар.

8Иисус оларга мынча дээн: «Мен база бо бүгүнү кандыг эрге-чагырга-биле кылып турарымны силерге чугаалавас мен».

Виноград шөлүнүң ээзиниң дугайында угаадыглыг чугаа

(Мф. 21:33-46; Мк. 12:1-12)

9Оон Иисус чонга мындыг угаадыглыг чугаа чугаалап эгелээн: «Бир кижи виноград шөлү тарып алгаш+, оозун виноград ажаакчыларынга ачыладып кааш+, боду үр үе дургузунда өске чуртче чоруй барган+. 10Виноград ажаап аар үе-даа келген. Ажаакчылар дүжүттүң аңаа хамааржыр кезиин берзиннер дээш, демги ээ кижи оларже чалчазын чорудупкан. Ынчалза-даа виноград ажаакчылары ону эттеп-эттеп, хол куруг дедир ойладыпканнар. 11Ол ынчан база бир чалчазын ыткан. Ынчалза-даа олар ону база эттеп-эттеп, чүнү-даа бербейн, дорамчылалдыг сывыртапканнар. 12Оон ол кижи үшкү чалчазын база ыткан. Ынчалза-даа олар ону кемдедир эттээш, виноград тараан шөлден үндүр октапканнар+. 13Шөлдүң ээзи ынчан мынча дээн: „Чүнү канчаар кижи боор мен? Ынак оглумну чорудуп көрейн+, канчап билир, оода-ла ону хүндүлеп көөрлери чадавас“.

14Ынчалза-даа виноград ажаакчылары ооң оглун көргеш, аразында мынча деп шиитпирлээннер: „Бо-даа салгакчызы-дыр!+ Ону өлүрүп каапсывысса, ооң өнчүзү бистии апаар“. 15Олар ону виноград шөлүнден үндүре бергеш, өлүрүп каапканнар+. Ол бүгүнүң соонда виноград шөлүнүң ээзи оларны канчап кааптарыл? 16Ол чедип келгеш, виноград ажаакчыларын өлүрүп кааптар, а виноград шөлүн өске улуска бериптер»+.

Иисусту дыңнап турган улус: «Ындыг чүве болбас болзун!» – дээннер.

17Ынчалза-даа Иисус оларже көрнүп келгеш, мынча дээн: «Ынчаарга Бижилгеде: „Тудугжуларның херекчок дээш, октапкан дажы эң чугула даш апарган“ – дээн сөстер чүнү көргүскен деп?+
18Кым ол дашче кээп дүжерил, чуурулдур ужуп аар, а кымче ол даш кээп дүжерил, ону чылча базып каар»+.

Императорга бээр үндүрүг дугайында

(Мф. 22:15-22; Мк. 12:13-17)

19Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчылары ол угаадыглыг чугаа оларның дугайында дээрзин билгеш, Иисусту ол-ла дораан тудуп хоругдаар арга дилей бергеннер, ынчалза-даа чондан кортканнар. 20Ынчангаш олар Иисусту кичээнгейлиг хайгааравышаан+, Ооң бир-ле сөзүнге сылдаглап тудуп алгаш+, Римден олурткан чагырыкчының эргезинге хүлээдип бээр сорулга-биле ак сеткилдиг улус болуп баажыланган авыяас кижилерни Олче ыдып турганнар.

21Олар Иисустан мынча деп айтырган: «Башкы, бистиң билиривис-биле, Силер чөптүг шынны чугаалап база аңаа өөредип турар болгай силер. Кижилерни ылгай көрбейн, Бурганның алыс шын оруунга өөредир-дир силер. 22Ынчаарга императорга үндүрүг төлээр ужурлуг бис бе азы чок бе?»+

23Иисус оларның кара сагыштыын билгеш+: 24«Меңээ мөңгүн чоостан көргүзүңерем: ында кымның чурук-дүрзүзү база кымның ады бар-дыр?» – деп айтырган.

Олар: «Императорнуң» – деп харыылааннар.

25Иисус оларга мынча дээн: «Ынчаарга императорга – императорнуун, а Бурганга – Бурганныын бериңер»+. 26Олар Иисусту чон мурнунга Ооң чугаалаан чүвезинге сылдаглап, холга киирип чадап кааннар. Ооң харыызын кайгааш, оларның аксы хак дээн.

Өлүглер аразындан катап дирлириниң дугайында

(Мф. 22:23-33; Мк. 12:18-27)

27Ооң соонда «Өлген улус катап дирилбес» деп бадыткаар саддукейлерниң+ чамдыызы Иисуска чедип келгеш, айтырыг салган: 28«Башкы! Моисей биске мынча деп бижээн болгай: „Бир эвес кадайлыг кижи ажы-төл чок тургаш, өлү бээр болза, ооң дуңмазы дулгуяк чаавазы-биле өгленип алыр база ооң-биле бодунуң өлген акызының үре-салгалын үспес ужурлуг“+. 29Ындыг болза, чеди алышкы чораан дижик. Биргизи кадайланып алгаш, ажы-төл чок өлүп калган. 30-31Ооң ол кадайын ийигизи, ооң соонда үшкүзү дээш-ле, улаштыр шуптузу ап келгеш, чеделээн ажы-төл арттырбайн, өлү бергеннер. 32Адак соонда кадай база өлүп калган. 33Хамык өлген улус катап дирлип кээрге, ол ам кымның кадайы боорул? Алышкылар ону чедээлээн кадайланып чораан болгай».

34Иисус мынча деп харыылаан: «Бо делегейде ам чурттаан улус кадай ап база ашакка барып турар-дыр. 35А келир үеде өлүглер аразындан катап дирлиринге база чаа амыдыралдыг болурунга төлептиг улус+ кадай-даа албас база ашакка-даа барбас. 36Чаа амыдыралынга олар дээрниң төлээлеринге дөмей апарып, өлүр тын чок болурлар. Олар Бурганның ажы-төлү апаарлар, чүге дээрге өлгеш, катап дирилген-дирлер.

37Моисей хып турар чадаң ыяшка Дээрги-Чаяакчыга таваржы бергеш, Ону Авраамның Бурганы, Исаактың Бурганы болгаш Иаковтуң Бурганы деп адааш+, өлген улустуң катап дирлири ылаптыг дээрзин ооң-биле көргүскен болгай[*]. 38Бурган – өлүглерниң эвес, а дириглерниң Бурганы-дыр! Бурганга хамааржыр бүгү улус дириг-дир!»

39Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының чамдыызы: «Башкы, Силер эки харыы бердиңер!» – деп харыылааннар. 40Ооң соонда кым-даа Оон кандыг-бир чүве айтырарындан дидинмээн+.

Давидтиң Оглунуң дугайында

(Мф. 22:41-46; Мк. 12:35-40)

41Оон Иисус оларга мынча дээн: «Улус чүге Бурганның шилип алган Христозун „Давидтиң Оглу-дур“ дижирил?+
42-43Давид боду Ыдыктыг ырлар номунда мынча деп турар болгай:

„Дээрги-Чаяакчы мээң Дээргимге мынча дээн:

‘Дайзыннарыңны буттарың адаанга эккеп салбаан шаамда,

Мээң оң таламга олур’“+.

44Бир-тээ Давид Ону Дээргим деп адаан болганда, Христос канчап Давидтиң оглу болурул?»

45Бүгү чон дыңнап турда, Ол Бодунуң өөреникчилеринге мынча дээн: 46«Ном-хоойлу тайылбырлакчыларындан кичээнип чоруңар. Олар каас-коя тоннар кедеринге база улус чыылган шөлдерге хүндүледиринге ынак, синагогаларга база найыр-дойларга эң хүндүткелдиг черлерге саадаарынга ынак болгайлар+. 47Олар дулгуяк херээженнерниң эт-хөреңгизин сыырыпкаш, ооң соонда арын чаап үр мөргүүрлер. Ындыгларны эң-не шыңгыы кеземче манап турар».

21

Дулгуяк кадайның өргүлү

(Мк. 12:41-44)

21^1Иисус ыңай-бээр көрүнгеш, Бурганның өргээзиниң акша-мөңгүн чыыр аптаразынче+ өргүлдерин салып турган бай улусту көрүп каан. 2Ийи эң үүрмек чоос салып чыткан ядыы дулгуяк кадайны база көрүп каан. 3Ол мынча дээн: «Алыс шынны силерге чугаалап тур мен, бо ядыы дулгуяк херээжен шупту улустан хөйнү салды. 4Чүге дээрге шупту улус боттарының артыкшылдыг байындан Бурганга өргүл салып турду, а ол, ындыг ядыы хирезинде, бодунуң амыдыраарынга херек бүгү кошкулун салып кагды»+.

Бадыткал демдектери болгаш истеп-сүрүүшкүннер

(Мф. 24:1-14; Мк. 13:1-13)

5Чамдык улус Бурганның өргээзиниң дугайында, ооң кайы хире чараш даштар болгаш Бурганга өргүп салган белектер-биле каастаттынганының дугайында чугаалажы бергеннер. Ынчалза-даа Иисус мынча дээн: 6«Силерниң мында магадап көрүп турарыңар бүгү чүвени шуптузун үрегдеп-бузуп кааптар+. Маңаа туружундан шимчевээн даш безин артпас – ындыг үе чедип кээр».

7Иисустан мынча деп айтырганнар: «Башкы, а ол бүгү кажан болу бээрил? Ук болуушкуннар чоокшулап келгениниң кандыг бадыткал демдектери турарыл?»

8Ол мынча деп харыылаан: «Силерни дуурайлап кааптарындан кичээниңер+, Мээң адым тудуп: „Христос – мен-дир мен“ – деп база „Ол үе келген-дир“ – дижип, хөй кижи чедип кээр+. Оларны эдере бербеңер. 9А дайын-чаалар болгаш үймээн-хөлзээзиннер дугайында дыңнааш, кортпаңар, баштай ол бүгү болур ужурлуг, ынчалза-даа бүгү чүвениң ылап төнчүзү ындыг дораан келбес».

10Оон Ол улаштыр мынча дээн: «Бир чонче өске чон база күрүнеже күрүне халдай бээр+. 11Күштүг чер шимчээшкиннери, чер болганга аш-чут+, аарыг-аржык, коргунчуг болуушкуннар+ болгаш дээрден келген өндүр улуг, кайгамчык демдектер болгулаар. 12Ынчалза-даа ол бүгү болур бетинде, силерни тудуп хоругдап, истеп-сүрүп эгелээр. Мээң адым дээш, силерни хааннар болгаш чагырыкчыларның холунга тудуп берип+, синагогаларга шиидип, кара-бажыңнарже киир октап эгелээр. 13Ынчан силерге Мээң дугайымда херечилээр арга тыптып кээр. 14Ынчангаш боттарыңарны камгалаары-биле чүнү чугаалаарыл деп, баш бурунгаар ажаанзыраваңар. 15Чүге дээрге Мен силерге удурланыкчыларыңарның кайызы-даа удур туржуп база чаргылдажып шыдавазы чечен дыл болгаш мерген угаанны бээр мен+. 16Ада-иеңер-даа, акы-дуңмаңар-даа, дөргүл-төрелиңер-даа, эш-өөрүңер-даа силерге өскерли бээр, харын-даа силерниң чамдыыңарны өлүрүп каар. 17Мээң адым ужун бүгү улус силерни көөр хөңнү чок апаар. 18Ынчалза-даа бажыңардан чаңгыс дүк безин кээп дүжүп читпес+. 19Ол бүгүнү шыдажып эртер болзуңарза, амы-тыныңарны камгалап алыр силер».

Иерусалимниң буурап дүжериниң дугайында

(Мф. 24:15-21; Мк. 13:14-19)

20«Иерусалимни аг-шериг бүзээлеп алган турарын көрүп кагзыңарза, ооң буурап дүжери удавас дээрзин билип алыңар. 21Ынчан Иудеяда чурттаан улус дагларже дезипсин; а хоорайның бодунда турар улус оон үнүп чорупсун; а чоок-кавы суурларга турган улус хоорайже дедир барбазын. 22Чүге дээрге Бижилгеде бижиттинген бүгү чүвениң боттаныр ужурлуу кеземче үезиниң келгени ол-дур. 23Ол үеде иштиг-сааттыг болгаш эмер чаш уруг-дарыглыг улус ат болур! Бүгү чуртту улуг айыыл-халап хөме алыр, бо чонну Бурганның килеңи таварыыр+. 24Улустуң чамдыызы хылыштың чидиг бажындан калыр, а чамдыызын өске чоннарже тудуп алгаш баар. Өске чоннар улузунуң тергиидээр үези төнгүжеге чедир, олар Иерусалимни таптай базып кээр»+.

Кижи амытан Оглунуң чедип кээри

(Мф. 24:29-31; Мк. 13:24-27)

25«Хүнге, айга болгаш сылдыстарга кайгамчык демдектер көстүр, а далайның шимээргеп, хөлзээринден аймаараан чоннар чер кырынга сүрээдеп, мөгүдей бээрлер. 26Чер бөмбүрзээнче кел чыдар айыыл-халапты манааш, корткан улустуң тыны үстүп эгелээр, чүге дээрге дээрниң аг-шерии сириңейнип, божаңнай бээр. 27Олар ынчан улуг күчү-күжү-биле база өндүр чырыы-биле булут кырлап кел чыдар Кижи амытан Оглун көрүп каарлар+. 28А ол бүгү боттанып эгелээрге, саң дорт туруп алгаш, баштарыңар өрү көдүрүңер, чүге дээрге хосталгаңар чоокшулап келген-дир».

Фига ыяжының чижээ-биле кичээндириг

(Мф. 24:32-35; Мк. 13:28-31)

29Оон Иисус оларга угаадыглыг чугаа чугаалаан: «Фига ыяжынче база шупту-ла өске ыяштарже топтап көрүңер даан: 30оларның бүрүлери частып эгелээрге, чай удавас дээрзин эндевес болгай силер. 31Шак ынчалдыр, ол бүгүнүң боттанып эгелээнин көрүп кагзыңарза, Бурганның Чагыргазы чоокшулап келгенин билип алыңар. 32Алыс шынны силерге чугаалап тур мен: ол бүгү чүве боттанмаан шаанда, бо салгалдың улузу өлүп читпес+. 33Дээр биле чер эстип-хайлы бээр, а Мээң сөстерим эстип-хайлы бербес»+.

Удувайн, белен болуңар

34-35«Оваарымчалыг болуңар: силерниң чүректериңер үен-даян хөглээшкинге, арагалаашкынга болгаш амыдыралдың сагышсыралдарынга алзып, дашталбазын база ол хүн хенертен, какпа дег+, кырыңарга келбезин. Чүге дээрге ол хүн чер кырын ээлей чурттаан бүгү улуска чедип кээр. 36Ынчангаш бо бүгү кел чыдар айыыл-халаптардан чайлай бээр харыктыг болур дээш база Кижи амытан Оглунуң мурнунга бараалгаар дээш, үргүлчү серемчилелдиг болуңар+, а ол ышкаш мөргүңер»+.

37Иисус хүннүң-не Бурганның өргээзинге өөредип турган+, а кежээ дүжерге, Елеон даанче чоруткаш, аңаа хонуп ап турган. 38А бүгү чон Ону дыңнаары-биле даң бажында-ла Бурганның өргээзинге чыглып кээр болган.

22

Иисуска удур сүлчээ

(Мф. 26:1-5, 14-16; Мк. 14:1-2, 10-11; Ин. 11:45-53)

22^1Хаарган далганнар байырлалы (азы Хосталыышкын байырлалы) чоокшулап олурган+. 2Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчылары чондан коргуп турганнар, ынчангаш Иисусту чажыды-биле өлүрүп каар эптиг арга дилей бергеннер.

3Эрлик ынчан он ийи элчинниң бирээзи болур Искариот деп адаткан Иудаже кире берген+. 4Оон Иуда Иисусту оларга канчаар садыптарын дугуржуп алыр дээш, Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш Бурганның өргээзиниң таңныылдар даргаларынга чеде берген. 5Олар амырай берип, Иудага акша төлээрин аазааннар. 6А Иуда аксы-сөзүн бергеш, Иисустуң чанынга чон чок турда, Ону садыптар эптиг арга дилеп эгелээн+.

Хосталыышкын байырлалынга белеткел

(Мф. 26:17-25; Мк. 14:12-21; Ин. 13:21-30)

7Хосталыышкын байырлалынга чиир хураганны дөгерер хүн+ – Хаарган далганнар байырлалының бирги хүнү үнүп келген. 8Иисус Пётр биле Иоанны айбылап чоруткаш: «Баргаш, байырлалда дойлаарывыс чемден белеткеп калыңар» – дээн. 9Олар Оон: «Силер ону бисти каяа белеткеп кагзын деп күзеп тур силер?» – деп айтырганнар.

10Ол мынча деп харыылаан: «Силер хоорайже кирип кээриңерге, суглуг доңга туткан кижи уткужуп кээр эвеспе. Ол кижиниң кире бээри бажыңче ону эдерип чеде бергеш, 11бажың ээзинге мынча дээр силер: „‘Өөреникчилерим-биле кады Хосталыышкын байырлалының кежээки чемин четтирерим өрээл кайдал?’ – деп, Башкы сенден айтырып тур“. 12Оон ол силерге аайлап-белеткеп каан үстүкү делгем өрээлди айтып бээр. Шупту чүвени аңаа белеткээр силер». 13Олар чоруткаш, бүгү чүвени Иисустуң чугаалаан аайы-биле тып алгаш, байырлалдың чемин белеткеп кааннар.

Дээрги-Чаяакчының кежээки чеми

(Мф. 26:26-30; Мк. 14:22-26; 1 Кор. 11:23-25)

14Үе-шак кээрге, Иисус элчиннери-биле кады чемненири-биле олурупкан. 15Иисус оларга мынча дээн: «Хосталыышкын байырлалының бо чемин хилинчээмниң мурнуу чарыында силер-биле кады четтирерин дыка-ла күзээн мен. 16Силерге чугаалап тур мен: байырлал дою Бурганның Чагыргазынга болбаан шаанда+, Мен оон ыңай ону четтирбес мен». 17Оон Иисус дашканы тудуп алгаш, Бурганга өөрүп четтиргеш, мынча дээн: «Мону хүлээп алгаш, араңарда үлүглей үлежип алыңар. 18Силерге чугаалап тур мен: Бурганның Чагыргазы келбээн шаанда, виноград чимизиниң арагазын Мен оон ыңай ишпес мен».

19Оон Иисус хлебти алгаш, Бурганга өөрүп четтиргеш, ону үзе тырткаш, оларже сунмушаан, мынча дээн: «Бо дээрге силер дээш берип турарым Мээң мага-бодум-дур+. Мону Меңээ тураскаал кылдыр ынчаар кылып чоруңар». 20Кежээки чем соонда, Иисус база катап дашканы алгаш, мынча дээн: «Бо дашка дээрге силер дээш төгерим Мээң ханым-биле чардынар чаа чагыг-керээ-дир+.

21Ынчаарга көрүңер! Мени садыптар кижиниң холу Мээң холум-биле кады стол кырында салдынган-дыр+. 22Кижи амытан Оглу Бодунуң салымынга уткуштур баш удур айытканын ёзугаар чоруур ужурлуг+, ынчалза-даа Ону садыптар кижи ат болур!»

23Өөреникчилер бот-боттарындан: «Бистиң аравыста ындыг чүве кылыптар кижи кымыл?» – деп айтыржып эгелээннер.

Кым эң чугулал?

(Мф. 18:1-5; Мк. 9:33-37; Лк. 9:46-50)

24Оон өөреникчилер аразынга оларның кайызы эң чугула боорул деп маргылдаа база үнүп келген. 25Иисус ынчан оларга мынча дээн: «Өске чоннар улузун хааннары чагырар боор чүве, а чагырыкчылар боттарын „ачы-буянныглар“ деп адазын дээр болгай. 26А силер оларга дөмей болбаңар. Харын-даа силерниң араңарда эң улууңар эң бичеңер дег болзун, а башкарып турарыңар – бараан болган чалчаңар дег болзун+. 27Кым чугулал? Стол артында чемненип олурар кижи бе азы бараан болуп турар кижи бе? Чемненип олурары деп бодадыңар бе? А Мен силерниң араңарда бараан болган чалчаңар дег-дир мен+.

28Бүгү шенелделеримни Мээң-биле кады ажып эрткен болгай силер+. 29Ынчангаш, Мен база Чагырганы, Адамның Меңээ бергени дег, силерге берип тур мен+. 30Ындыг болганда, Мээң Чагыргам кээрге, Мээң столум артынга дойлаар силер; дүжүлгелерге саадапкаш, Израильдиң он ийи аймаан шиидер силер»+.

Пётрнуң Иисустан ойталаарын баш бурунгаар медеглээни

(Мф. 26:31-35; Мк. 14:27-31; Ин. 13:36-38)

31Оон Дээрги Иисус мынча дээн: «Симон, Симон, көрдүң бе! Кызыл-тасты богундан арыглаары дег, силерни шишкиир эргени эрлик негеп алыксап турду+. 32Ынчалза-даа Мен сен дээш, бүзүрелиң читпези дээш, мөргүп турдум+. А сен ооң соонда, Менче катап эглип келгеш, ха-дуңмаң быжыктырып көр».

33Пётр: «Дээрги, мен Силер-биле кады кара-бажыңче-даа, өлүмче-даа баарынга белен мен»+ – деп харыылаан.

34Ынчаарга Иисус мынча дээн: «Сеңээ чугаалап тур мен, Пётр, бөгүн аскыр-дагаа алгыргалакта, Мени билбес болуп, сен Менден үш катап ойталаар-дыр сен».

35Оон Иисус оларга мынча дээн: «Мен силерни шоодай, хап болгаш идик чокка чорудуп турумда, кандыг-бир чүвеге чединмес турдуңар бе?»+

Олар: «Чединмес чүвевис чок турган» – деп харыылааннар.

36Ол өөреникчилеринге мынча дээн: «А ам кымда шоодай барыл, оозун ап алзын, хавыңарны база ап чоруңар. А кымда хылыш чогул, хевин садыпкаш, хылыштан садып алзын. 37Бижилгеде Мээң дугайымда „Ону кем-херек үүлгедикчизи кылдыр санаан“ деп бижээн чүве боттаныр ужурлуун силерге чугаалап тур мен+. Мээң дугайымда бижиттинген бүгү чүве удавас чогуп бүдер ужурлуг».

38Олар мынча дээннер: «Дээрги, көрүңерем, бисте ийи хылыш бар-дыр».

Иисус оларга: «Ол четчир» – деп каан.

Иисустуң Елеон даанга Бурганга мөргүл кылганы

(Мф. 26:36-46; Мк. 14:32-42)

39Иисус хоорайдан үнгеш, чаңчыккан аайы-биле Елеон даанче чорупкан. Өөреникчилери база Ону эдерип чорупканнар. 40Чедер черинге келгеш, Иисус оларга: «Күткүлгеге алыспазы-биле мөргүңер» – дээн+. 41А Боду олардан даш октам хире черже ырай бергеш, дискектенип олурупкаш, мынчаар мөргүй берген: 42«Ачай, Сээң күзел-сорууң ындыг болза, хилинчектиң бо дашказын Менден чайлады берем+. Ындыг-даа болза, бүгү чүве Мээң эвес, а Сээң күзел-сорууң ёзугаар болзун!+» 43-44[Аңаа дээрниң төлээзи чедип келгеш, Ону быжыктыра берген+. Хилинчээн төде бергеш, Иисус улам күштүг мөргүй берген, Ооң дери, ханның дамдылары дег, черже төктүп бадып турган.][*]
45Ол мөргүп алган соонда, туруп келгеш, өөреникчилерин барып көөрге, олар хилегдеп-муңгарааш, удуп калган болганнар. 46Иисус оларга мынча дээн: «Чүге удуп чыдыр силер? Күткүлгеге алыспас дээш, туруңар база мөргүңер!»

Саттыныкчы чорук болгаш Иисусту тудуп хоругдааны

(Мф. 26:47-56; Мк. 14:43-50; Ин. 18:3-11)

47Иисус ону чугаалап турда, мөөң чон бо келген, он ийи элчинниң бирээзи болур Иуда дээр кижи оларны баштап чораан+. Оон ол Иисусту ошкап каар дээш, Аңаа чоокшулап келген[*]. 48Иисус аңаа: «Иуда, Кижи амытан Оглун таанда-ла ошкаашкын-биле садарың ол бе?» – дээн.

49Херек кандыг шиглиг апарганын көргеш, Иисустуң чанынга турган өөреникчилери: «Дээрги, хылыштарывыс+ сегирип алыылы бе?» – деп айтырганнар. 50Оларның бирээзи Бурганның дээди бараалгакчызының чалчазының оң талакы кулаан хылыш-биле одура шаапкан. 51Иисус ынчан: «Соксаңар, ам болзун!» – дээн. Оон чалчаның кулаанга холу-биле деггеш, экиртип каан.

52Ону тудуп хоругдаары-биле келген Бурганның дээди бараалгакчыларынга, Бурганның өргээзиниң таңныылдар даргаларынга база баштыңнарга Иисус мынча дээн: «Силер чүге мени тудуп алыр дээш, хылыштарлыг, моңнарлыг келгениңер ол? Кай, Мен дээрбечи-дир мен бе? 53Мен хүннүң-не силер-биле кады Бурганның өргээзинге турдум+, ынчан силер Меңээ хол дегбээн болгай силер, ынчалза-даа ам – дүмбейге чагырткан силерниң үеңер келген-дир»+.

Пётрнуң Иисустан ойталааны

(Мф. 26:57-58, 69-75; Мк. 14:53-54, 66-72; Ин. 18:12-18, 25-27)

54Олар Иисусту тудуп аппаргаш, Бурганның дээди бараалгакчызының бажыңынга эккелгеннер. А Пётр ырактан эдерип чоруп орган. 55Чыылган улус херим иштинге от салгаш, дөгере чыннып олуруп алырга, Пётр база оларның аразынга олуруп алган.

56Бир чалча херээжен от чырыынга Пётрну көрүп кааш, олче топтап кайгааш: «Бо кижи база Ооң-биле кады чораан чүве» – дээн.

57Ынчалза-даа Пётр аңаа: «Дуңмам, мен Ону танывас мен» – деп чугаалааш, Иисустан ойталап каапкан.

58Элээн болганда, өске бир кижи ону көрүп кааш: «Сен база оларның бирээзи-дир сен» – дээн.

Ынчалза-даа Пётр: «Чок-чок, өңнүк!» – деп харыылаан.

59Бир шак хире үе эрткенде, база бир кижи бүзүрелдиг чугаалаан: «Бо кижи ылап-ла Ооң-биле кады чораан-дыр, чүге дээрге Галилея чурттуг кижи ышкажыл».

60Ынчалза-даа Пётр аңаа: «Өңнүк, чүү деп турарыңны билбейн-дир мен» – дээн. Пётр чугаазын төндүргелекте-ле, аскыр-дагаа алгыра берген. 61Ол өйде Дээрги Иисус эргилип келгеш, Пётрже чиге көре каапкан. Пётр ынчан Дээргиниң: «Бөгүн, аскыр-дагаа алгырар бетинде, сен Менден үш катап ойталаар-дыр сен» – дээнин сактып келген+. 62Ол ооң соонда үнгеш, мөөредир ыглай берген.

Иисустуң улуска дорамчылаттырганы

(Мф. 26:67-68; Мк. 14:65)

63Иисусту кадарган таңныылдар Ону бак сөглеп, эттеп эгелээннер+. 64Олар Ооң карактарын дуй шарааш: «Сени кым шанчыпты? Өттүр билип медегле!» – деп айтырып турганнар. 65Олар оон-даа өске хөй дорамчылалды Аңаа сөглеп турганнар.

Дээди иудей Чөвүлелге болган байысаалга

(Мф. 26:59-66; Мк. 14:55-64; Ин. 18:19-24)

66Хүн үнүп кээрге, чоннуң баштыңнары, Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчылары чыглып келгеш, Иисусту дээди иудей Чөвүлелче киире бергеннер. 67Оон: «Сен – Христос сен бе? Биске чугаала!» – дээннер.

Иисус мынча деп харыылаан: «Мен силерге чугаалаарымга-даа, бүзүрээр эвес силер. 68А Бодум-даа силерден айтырыг салзымза, харыылаар эвес силер[*]. 69Ынчалза-даа амдыгааштан эгелээш, „Кижи амытан Оглу күчү-күштүг Бурганның оң талазынга олуруп аар-дыр“»+.

70Олар дөгере: «Ынчаарга Сен – Бурганның Оглу сен бе?» – деп айтырганнар.

Иисус мынча деп харыылаан: «Мени Ол дээрзин боттарыңар чугаалап тур силер».

71Олар ынчан: «Биске ам кандыг херечилел херегил? Боттарывыс-ла бүгү чүвени Ооң аксындан дыңнадывыс ышкажыл!»+ – дээннер.

23

Иисус рим чагырыкчы Пилаттың мурнунда

(Мф. 27:1-2, 11-14; Мк. 15:1-5; Ин. 18:28-30)

23^1Оон олар шупту туруп келгеш, Иисусту Пилатка+ хүлээдип бергеш, 2Ону мынчаар буруудадып эгелээннер: «Бо кижи бистиң чонувусту үймээнче күткүп турарын тодараттывыс. Ол Бодун Христос азы Хаан мен деп чарлап+, императорга үндүрүг төлээн херээ чок дээр-дир»+.

3Пилат ынчан Оон айтырган: «Сен – иудей хаан сен бе?»+

Иисус аңаа: «Силер бодуңар ынча дидиңер» – деп харыылаан.

4Пилат ынчан Бурганның дээди бараалгакчыларынга база чонга мынча дээн: «Бо кижини буруудадыр кандыг-даа чылдагаан тыппас-тыр мен»+.

5Ынчалза-даа олар негеп-ле турган: «Ол бүгү Иудеяга Бодунуң өөредиин тарадып, чонну үймээнче ыдалап тур, баштай Галилеяга эгелеп алгаш, ам мында келгени бо-дур».

Иисус Иродтуң мурнунда

6Пилат ону дыңнап кааш: «Ол Галилея чурттуг кижи бе?» – деп айтырган. 7Оон Пилат Иисустуң Иродка чагырткан девискээрден+ келгенин билип алгаш, ол үеде база-ла Иерусалимге келген турган Иродче Ону чорудупкан. 8Ирод Иисусту көрүп кааш, аажок өөрээн, чүге дээрге шагдан бээр Ону көрүксээн чүве-дир+. Ол Иисустуң дугайында хөйнү дыңнаан база Ооң кандыг-бир кайгамчык чүүл кылырын көөр деп идегеп турган. 9Ирод Аңаа хөй-ле айтырыглар салган, ынчалза-даа Иисус харыылаваан. 10Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш ном-хоойлу тайылбырлакчылары аңаа турарын уламчылап, Ону бар шаа-биле буруудадып-ла турганнар. 11А Ирод бодунуң шериглери-биле кады Иисусту мага хандыр дорамчылап база кочулап алгаш, Аңаа каас-коя хеп кедиргеш, Пилатче дедир чорудупкан. 12Пилат биле Ирод ол хүнден эгелээш, аразында өңнүк-тала апарганнар, а ооң мурнунда көрүшпес дайзыннар турган чүве-дир.

Иисустуң өлүмге шииттиргени

(Мф. 27:15-26; Мк. 15:6-15; Ин. 18:39—19:16)

13Пилат Бурганның дээди бараалгакчыларын, даргаларны база чонну чыгдыргаш, 14оларга мынча дээн: «Силер меңээ бо кижини, чонну үймээнче күткүп турар-дыр дээш, эккелдиңер. Ынчаарга мен силер бүгүдениң мурнунга Ону байысаагаш, Аңаа онаап турар буруудадыышкыннарыңарны бадыткапкы дег кандыг-даа барымдаа тыппадым. 15Ирод база-ла Ону буруулуг деп санавайн, дедир чорудупкан болду. Ону өлүрүп шаажылаар хире кандыг-даа чүве Ол кылбаан дээрзин көрүп тур силер. 16-17Ынчангаш Ону кезеткеш, салыптарым ол-дур»[*].

18Ынчан бүгү улус, чаңгыс кижи дег, алгыржы берген: «Аңаа – өлүм! Биске Варавваны хостап бериңер!» 19Варавва дээрге хоорайга үймээн үндүрген дээш база өлүрүкчү чорук дээш кара-бажыңнаткан турган кижи чүве-дир. 20А Пилат Иисусту салып чорудуптарын күзээш, база катап үнүн бедидип, чугаа кылган. 21Ындыг-даа болза, олар алгыржып-ла турган: «Ону хере шавыңар! Ону хере шавыңар!»

22Пилат үшкү удаа оларга мынча дээн: «Бо кижи кандыг кемниг херек үүлгеткенил? Ону өлүрүп шиитки дег кандыг-даа буруу тыппадым. Мен Ону кезеткеш, салыптарым ол-дур!» 23Ынчалза-даа олар бар шаа-биле алгыржып, Иисусту хере шаварын негеп туруп бергеннер. Чыылган улустуң[*] алгы-кышкызы кедерей бээрге, 24Пилат оларның негелдезин күүседип бээрин шиитпирлээн. 25Ол чыылган улустуң дилээн ёзугаар үймээн үндүрген дээш база өлүрүкчү чорук дээш кара-бажыңнаткан Варавваны хостап салгаш, а Иисусту оларның күзелин ёзугаар шаажылаар кылдыр чөпшээрээн.

Иисустуң хере шаптырганы

(Мф. 27:32-44; Мк. 15:21-32; Ин. 19:17-27)

26Шериглер Иисусту шаажылаары-биле аппар чорааш, шөлдерден чанып орган Киринея чурттуг Симон деп кижиге таварышкаш, ону тудуп алганнар. Олар аңаа белдир-ыяшты чүктеткеш, ону Иисустуң соондан көдүрүп чедиреринче албадапканнар. 27Мөөң чон Иисусту эдерип чоруп орган. Чон аразында Ол дээш кажыыдап, ыглап-сыктаан дыка хөй херээжен улус турган. 28Иисус оларже эргилип келгеш, мынча дээн: «Иерусалимниң херээженнери, Мээң ажыым ажып ыглашпаңар! Ооң орнунга боттарыңар дээш база ажы-төлүңер дээш, ыглажыңар. 29Чүге дээрге улустуң: „Үре-төл чок, кажан-даа божуваан болгаш эмер чаш ажы-төлү чок херээженнер амыр-чыргалдыг“ – деп чугаалай бээри үе кел чыдар-дыр+. 30Улус ынчан дагларга: „Бисче кээп дүжүңер“ база тейлерге: „Бисти дуглай дүжүңер!“ – дижи бээр+. 31Ногаан ыяшты безин ынчаар аажылап турар болганда, кургаг ыяшты канчап кааптар деп?»+

32Ооң-биле кады шаажылаар дээш, ийи дерзии херектенни аппар чорааннар. 33Баш сөөгү деп адаар черге чедип келгеш, орта Иисусту база херектеннерни: бирээзин Ооң оң талазынга, өскезин – солагай талазынга хере шаап кааннар. 34[Иисус мынча дээн: «Ачай! Оларны өршээ, чүнү кылып турарын билбес улус-тур+».][*] А шериглер Ооң идик-хевин, кымның чүнү алырын үлүг тыртып шиитпирлээш, үлежип алганнар+. 35Чыылган чон көрүп турган. А оларның даргалары Иисусту: «Өскелерни камгалап турган де! Бир эвес Ол Бурганның шилип алган Христозу болза+, Бодун Боду камгалазын!»+ – деп кочулап турганнар.

36Шериглер база чедип келгеш, Аңаа ажыг виноград арагазы берип, Ону дора көрүп: 37«Сен – иудей хаан болзуңза, Бодуңну Бодуң камгалап ал!» – деп турганнар. 38Иисустуң кырынга: «Бо – иудей хаан-дыр» – деп бижиктиг самбыражыгаш[*] азып каан чүве-дир.

39Хере шаптырган херектеннерниң бирээзи Ону: «Сен Христос болдуң чоп, Бодуңну база бисти камгала!» – деп бак сөглеп турган.

40А өскези эжин соксадып, мынча дээн: «Бургандан кортпазың ол бе? Бодуң база ындыг шииткел алганыңны бода! 41Бистиң шииттиргенивис чөптүг болгай, үүлгеткен херээвистиң кем-буруузу ол хире-дир, а Ол багай чүнү-даа кылбаан-дыр+». 42Оон ол Аңаа мынча дээн: «Иисус, Хаан болуп, чагырып келгеш, мени база сактып кээп көрүңерем».

43Иисус аңаа мынча деп харыылаан: «Алыс шынны сеңээ чугаалап тур мен: бөгүн-не Мээң-биле кады дываажаңга[*] турар сен».

Иисустуң өлүмү

(Мф. 27:45-56; Мк. 15:33-41; Ин. 19:28-30)

44Хүн үнгенден бээр алдыгы шактан тоску шакка чедир чер кырын дүмбей караңгы шыва апкан+. 45Хүн караа көзүлбестей берген, Бурганның өргээзиниң иштинде аскан көжеге+ ийи чара орлуп калган. 46Иисус: «Ачай! Амы-тынымны Сээң холуңга хүлээдип тур мен»+ – дыңзыг үн-биле алгырыпкан. Ону чугаалааш, амы-тыны үстү берген. 47Чүс шериг баштыңчызы бүгү болган чүүлдү көргеш, Бурганны алдаржыткаш: «Бо кижи ылап-ла актыг, чөптүг-шынныг турган-дыр!» – дээн.

48Аңаа чыглып келген бүгү улус база болган чүүлдү көргеш, качыгдал илередип хөректерин шанчып+, тарап чанып эгелээн. 49А Иисусту билир чораан шупту улус база Галилеядан бээр Ону эдерип келген херээженнер ырадыр туруп алгаш+, ол бүгүнү хайгаарап турганнар.

Иисусту орнукшутканы

(Мф. 27:57-61; Мк. 15:42-47; Ин. 19:38-42)

50-51Ол черге Иосиф деп аттыг, Иудеяның Аримафея хоорайдан келген бир кижи турган. Ол болза дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүнү, буянныг база чөптүг-шынныг, Бурганның Чагыргазының кээрин манап чоруур кижи чүве-дир. Иосиф дээди иудей Чөвүлелдиң Иисусту өлүрер деп шиитпир хүлээп аарынга-даа, ооң херектеринге-даа киришпейн барган. 52Ол кижи Пилатка келгеш, Иисустуң мага-бодун дилеп алган. 53Иосиф Ооң мага-бодун дүжүргеш, чуга пөс-биле ораагаш, хаяда оя каккан, мынчага дээр кымны-даа орнукшутпаан чевег-куйга орнукшудуп каан+.

54Ол хүн пятница турган, амыр-дыш хүнү үнүп орган[*]. 55Галилеядан Иисус-биле кады келген херээженнер Иосифти эдерип чеде бергеш, чевег-куйну база Ооң мага-бодун канчаар салганын көрүп алганнар. 56Оон ээп келгеш, чаагай чыттыг үстер биле чаар чүүлдерни белеткеп алганнар. Ыдыктыг хоойлунуң айытканын ёзугаар амыр-дыш хүнүн олар дыштанып эрттирген+.

24

Иисустуң катап дирилгени

(Мф. 28:1-10; Мк. 16:1-8; Ин. 20:1-10)

24^1А улуг-хүнде, эртен эрте, ол херээженнер белеткеп алган чаагай чыттыг чүүлдерин ап алгаш, чевег-куйга чедип келгеннер[*]. 2Чевег-куйнуң аксында дашты чайладыр идип каанын олар көрүп каан! 3Оон иштинче кирип келгеш, Дээрги Иисустуң мага-бодун тыппааннар. 4Олар аайын тыппайн турда, хенертен оларның мурнунга карак чылчырыктаар кылаңнааш хептерлиг ийи эр кижи көстүп келген+. 5Херээженнер корга бергеш, доңгая кээп дүжерге, демгилери оларга мынча дээн: «Дириг Кижини чүге өлүглер аразындан дилеп тур силер? 6Ол мында чок: Ол катап дирли берген. Галилеяга тургаш-ла, Ооң силерге мынча дээнин сактып келиңер даан: 7„Кижи амытан Оглун бачыттыг улус холунга хүлээдип бээр база хере шаап каар, а үшкү хүнде Ол катап дирлип кээр“»+. 8Херээженнер ынчан Иисустуң ол сөстерин сактып келгеннер+.

9Чевег-куйдан ээп чедип келгеш, олар ол бүгүнү он бир элчинге база арткан бүгү улуска чугаалап бергеннер. 10Ол херээженнер болза Мария Магдалина, Иоанна болгаш Иаковтуң авазы Мария база олар-биле кады турган өске-даа херээженнер чүве-дир+. Олар бо бүгүнүң дугайын элчиннерге чугаалаарга, 11демгилерге херээженнерниң чугаазы тоолзуг кылдыр сагындырган, ынчангаш оларга бүзүревейн барганнар+. 12Ынчалза-даа Пётр тура халааш, чевег-куйга маңнап четкеш, ээккештиң, иштинче бакылап көөрге, чүгле пөс шывыглар чыдар болган. Оон ол болган чүүлдү кайгап-харап чанып келген.

Эммаусче баар орукка

(Мк. 16:12-13)

13Ол-ла хүн Иисустуң ийи өөреникчизи Иерусалимден алдан стадий[*] черде турар Эммаус деп суурже базып үнүпкеннер. 14Олар бүгү болган чүүлдер дугайында аразында чугаалажып чорааннар. 15Өөреникчилер ол бүгүнүң дугайында чугаалажып бар чыдырда, Иисус Боду чедип келгеш, олар-биле кады чорупкан. 16Ынчалза-даа оларның карактарын хаптап каан дег бооп, Ону танывайн барганнар+.

17Иисус олардан: «Силер чүү дугайында чугаалажып чорууруңар ол?» – деп айтырган.

Демгилери муңгаргай арын-шырайлыг доктаай бергеннер. 18Оларның Клеопа деп аттыг бирээзи+ Аңаа: «Бо хүннерде Иерусалимге чүү болуп турганын билбес кижи чаңгыс силер боор силер аа?» – дээн.

19Иисус: «Чүнү ынча дээриңер ол?» – деп айтырган.

Олар Аңаа мынча дээн: «Назарет чурттуг Иисус-биле болган бүгү чүүл дугайында аан. Ол Бурганның болгаш бүгү чоннуң мурнунга ажыл-херээ болгаш сөзү-биле күштүг медээчи турган. 20Бурганның дээди бараалгакчылары болгаш даргаларывыс Ону өлүрер кылдыр тудуп берипкеш, хере шаап кааннар+. 21А бис Израильди хостаар кижи Ол боор деп идегеп турдувус. А оон ыңай мындыг чүүл база болган де: бөгүн, бо бүгү болгандан бээр үшкү хүнде, 22аравыста турар херээженнерниң чамдыызы бисти кайгаткан болгай. Олар эртен эрте чевег-куйга барып чорааш, 23Ооң мага-бодун тыппааннар-дыр. Дедир ээп келгеш, оларга дээрниң төлээлери көзүлгеш, Ону дириг бар кылдыр чугаалаан дижир болдулар. 24Оон бистиң чамдыывыс чевег-куйга чеде бээрге, шупту чүве херээженнерниң чугаалааны олчаан болган, ынчалза-даа Иисустуң Бодун көрбээннер».

25Иисус ынчан оларга мынча дээн: «Бурганның медээчилериниң чугаазынга бүзүрээр хире эвес, чүге ындыг сарыыл чок база даамчыргай чүректерлиг улус боор силер! 26Христос бо бүгү хилинчекти шыдажып эрткеш, Бодунуң алдарын чедип алыр ужурлуг эвес чүве бе?»+
27Оон Ол Моисейниң хоойлузундан эгелеп алгаш+, шупту медээчилерниң номнарын+ эргий шүүштүрүп, Бижилгеде Ооң дугайында бижээн чүүлдерни оларга тайылбырлап берген+.

28Олар чедер дээн суурунга чоокшулап келгенде, Иисус оруун уламчылаар аян-шинчилиин көргүскен. 29Ынчалза-даа олар Оон салдыкпайн: «Бистиң-биле кады артып калыңар, хүн ажып, кежээ дүжүп орар болгай» – деп ээрежип эгелээннер. Ол бажыңга кирип келгеш, олар-биле кады артып калган.

30Иисус олар-биле кады чемненип олурупкаш, хлебти алгаш, ол дээш Бурганга өөрүп четтиргеш, үзе тырткылааш, оларже сунган+. 31Оларның карактары ынчан ажыттынып келген болгаш, олар ам-на Иисусту танып кааннар, ынчалза-даа Ол каракка көзүлбес апарган. 32Олар бот-боттарынга мынча дээннер: «Ол орук ара бистиң-биле чугаалажып чорда база Бижилгениң утказын биске тайылбырлап чорда, чүректеривис хып чорбажык бе?»

33Оон доп-дораан тура халышкаш, Иерусалимче ээп келгеннер. Аңаа он бир элчинни база олар-биле кады чораан улусту катай-хаара тып чеде бээрге, 34олар база мынча дижип турар болган: «Дээргивис ылап-ла катап дирилген-дир, оон Симонга кээп көзүлген-дир»+.

35Оон демги ийи өөреникчи олар-биле орукка болган бүгү чүүлдү база Ол хлебти үзе тыртып турда, Ону танып каанын чугаалап бергеннер.

Катап дирилген Иисустуң өөреникчилеринге көзүлгени

(Мф. 28:16-20; Мк. 16:14-18; Ин. 20:19-23; Аж.-ч. 1:6-8)

36Олар ол дугайында чугаалап турда, Иисус Боду оларның аразынга туруп алгаш: «Амыр-менди-ле!» – дээн. 37Өөреникчилер аймап-сүртей бергеш, хей чүве көрүп каан эвес бис бе деп бодааннар+. 38Ынчалза-даа Иисус оларга мынча дээн: «Чүге аймаарай бердиңер? Чүректериңерни чүге чигзиниг долганыл? 39Хол-будумче көрүңер даан, бо – Мен-дир мен. Мени тудуп суйбап, топтап көрүңер+: Менде бар деп көрүп турарыңар эът-бот болгаш сөөк-даяк хей чүведе бар эвес». 40Ону чугаалааш, Иисус холдарын база буттарын оларга көргүскен. 41Өөреникчилер өөрээн түлүү-биле ам-даа бүзүреп чадап, кайгап-харап турганнар. Иисус ынчан оларга: «Силерниң мында кандыг-бир чем бар бе?»+ – дээн. 42Олар аңаа быжырган балыының кезиин[*] ап бергеннер. 43Ол ону ап алгаш, оларның мурнунга чип алган.

44Оон Иисус оларга мынча дээн: «Моисейниң хоойлузунда, медээчилерниң номнары болгаш Ыдыктыг ырларда Мээң дугайымда бижээн бүгү чүве боттаныр ужурлуун силер-биле кады чоруур шаамда-ла чугаалап турдум чоп, ол чүве ам бо ышкажыл». 45Ынчан Ол өөреникчилериниң угаанын Бижилгени угаап билиптер кылдыр ажыдып берген+.

46Иисус оларга мынча дээн: «Христос хилинчекти көрүп эртер база үшкү хүнде өлүглер аразындан катап дирлир ужурлуг дээрзин Ында бижээн-дир+. 47Иерусалимден эгелеп алгаш, бүгү делегейниң чоннарынга баар силер, бачыттары дээш өршээл алыры-биле оозун миннип, Бурганче эглирин Мээң өмүнээмден суртаалдаан турар ужурлуг. 48Силер ол бүгүнүң херечилери-ле болгай силер+. 49Мен Адамның аазаан чүвезин силерге ам чорудуп бээр мен+. А силер өрүтен күштү албаан шааңарда, Иерусалим хоорайга артып калыңар»+.

Иисус Христостуң дээрже көдүрлүп үнгени

(Мк. 16:19-20; Аж.-ч. 1:9-11)

50Иисус оларны Иерусалимден Вифанияга чедир+ эдерткеш, холдарын өрү көдүргеш, алгап-йөрээп каан+. 51Оларны алгап-йөрээп тура-ла, Ол олардан ырап, дээрже көдүрлүп үнүп эгелээн. 52Өөреникчилери Аңаа мөгейип+, доңгая кээп дүшкүлээш, Иерусалимче аажок өөрүшкү-маңнайлыг ээп келгеннер. 53Оон Бурганны алдаржытпышаан, Бурганның өргээзинге доктаамал турганнар+.

* 1:28 Азы: «Өөрүп-байырла».

* 1:28 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Херээженнерниң аразынга алгадып-йөрээдир сен!» деп сөстерни немээн.

* 3:1 Ирод – Иисус Христостуң төрүттүнген үезинде Иудеяга хаан турган Улуг Ирод хаанның оглу, адазының өлүмүнүң соонда Галилея болгаш Переяны чагырып эгелээн Ирод Антипа ол-дур.

* 3:33 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Админ» деп ат таварышпайн турар.

* 4:4 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «А ол ышкаш Бурганның чугаалаан бүгү чүвезиниң ачызында база» деп сөстерни немээн.

* 4:18-19 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Сеткил-чүрээ муңгараан улусту экиртсин дээш» деп сөстерни немээн.

* 4:44 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Иудеяның» эвес, а «Галилеяның» деп бижээн.

* 5:38 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Ынчан олар ийилээ бүдүн-бүрүн артар» деп сөстерни немээн (Мф. 9:17 көр).

* 6:1 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Амыр-дыш хүнүнде» деп сөстерге «Ийиги-бирги» деп утказын билип аары берге сөстерни немээн.

* 6:15 Зилот – грек дылда бо сөс «Төрээн чурту дээш чүткүлдүг демисекчи» дээн уткалыг (Мк. 3:18 көр).

* 6:20 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Ядыылар» эвес, а «Сагыш-хөңнү ядарааннар» деп бижээн.

* 8:26, 37 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Гераса» эвес, а «Гадара» азы «Гергеса» деп бижээн.

* 8:45 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Пётр болгаш ооң-биле кады чораан улус: „Башкы, эңдерик чон Силерни үглеп алган, кызып-кыйып, ызыртыр сүрүп чоруур-дур. А Силер: ‘Меңээ кым дээпти?’ – деп чооруңар ол?“ – дээн» деп бижээн.

* 9:10 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Вифсаида дээр хоорайга» эвес, а «Вифсаида хоорайдан ырак эвесте озалааш черге» деп бижээн.

* 9:35 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Шилип алган» эвес, а «Ханы ынак» деп бижээн.

* 9:54 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Илия медээчи ынчаар кылган болгай» деп сөстерни немээн.

* 9:55-56 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Ол мынча дээн: „Кандыг сүлделииңерни билбес-тир силер. Кижи амытан Оглу чок кылыр дээш эвес, а камгалаар дээш келген болгай“» деп сөстерни немээн.

* 10:1, 17 Өске бурунгу сөзүглелдерде «чеден ийи» эвес, а «чеден» деп бижээн.

* 10:17 10:1-де немелде тайылбырны көр.

* 10:22 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Бүгү чүүлдү Адам Меңээ бүзүреп дааскан» деп сөстерниң мурнунда «Өөреникчилеринче хая көрнүп келгеш, Ол мынча дээн» деп сөстерни киирген.

* 11:2 Өске бурунгу сөзүглелдерде 2-ги шүлүкте «Адавыс» эвес, а «Дээрде Адавыс» деп бижээн база «Дээрге дег, черге база Сээң күзел-сорууң чогуп бүтсүн» деп сөстерни немээн.

* 11:4 Азы: «Бисти шенелдеже киирбейн көр». Өске бурунгу сөзүглелдерде бо шүлүкке «Бузуттугдан бисти адырып көр» деп сөстерни немээн (Мф. 6:9-13 көр).

* 11:11 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Хлеб айтырган оглунче даш сунар ада бар бе?» деп сөстерни немээн (Мф. 7:9 көр).

* 11:34 «Кадык карак» деп көжүрген уткалыг чугаа иудей чонда чаагай сеткилди көргүскен, а «Четпестээн карак» – чазый-харам чорукту көргүскен боор (Ы. х. к. 15:9 көр).

* 12:25 Азы: «Силерниң араңардан кайыңар, сагыш човааш, дурт-сынын оода-ла бир кыры дурту хире узадып шыдааныл?»

* 17:21 Азы: «Силерниң ишти-хөңнүңерде-дир».

* 17:35-36 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Ийи кижи шөлге ажылдап турар болза, оларның бирээзин алгаш баар, а өскезин арттырып каар» деп сөстерни немээн (Мф. 24:40 көр).

* 20:37 Ол дээрге Авраам, Исаак болгаш Иаков оларны Бурганның чанында ам-даа дириг хевээр деп турары ол-дур.

* 22:43-44 Ол ийи шүлүк эң бүзүрелдиг грек сөзүглелдерде таварышпайн турар.

* 22:47 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Чүге дээрге ол оларга мындыг демдек айтып берген турган: „Ошкап каарым кижи Ол болур эвеспе“» деп домакты немээн.

* 22:68 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Мени хостап салыр эвес силер» деп сөстерни немээн.

* 23:16-17 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «А Пилат Хосталыышкын байырлалын таварыштыр бир херектенни чоннуң күзели-биле хостап бээр ужурлуг турган» деп сөстерни немээн (Мф. 27:13; Мк. 15:6 көр).

* 23:23 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөске «База Бурганның дээди бараалгакчыларының» деп сөстерни немээн.

* 23:34 Эң бүзүрелдиг грек сөзүглелдерде бо сөстер таварышпайн турар.

* 23:38 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Грек, латин болгаш еврей дылдарга бижээн» деп сөстерни немээн (Ин. 19:20 көр).

* 23:43 Дываажаң – Бурганга шынчы улустуң өлүм соонда турар чыргалдыг оранын ынча дээн (2 Кор. 12:4; Ажыд. 2:7 көр).

* 23:54 Еврейлерниң шак-үе санаашкынын ёзугаар чаа хүннүң эгезин хүн ашкан соонда санап эгелээр турган.

* 24:1 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Олар-биле кады чамдык өске улус база чораан» деп сөстерни немээн.

* 24:13 Он ийи километр хире.

* 24:42 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «База ары өөнге турган ары-чигирин» деп сөстерни немээн.

+ 1:3 Аж.-ч. 1:1
+ 1:5 Мф. 2:1
+ 1:5 1 Чыл. 24:10
+ 1:5 Хост. 28:1
+ 1:6 Флп. 3:6
+ 1:7 1 Хаан. 1:2
+ 1:8 1 Чыл. 24:19
+ 1:9 Хост. 30:7-8
+ 1:10 Ыд. ыр. 140:2
+ 1:11 Хост. 30:1-10
+ 1:13 Аж.-ч. 10:4
+ 1:15 Лк. 7:28
+ 1:15 Сан. 6:2-3; Лк. 7:33
+ 1:15 Иса. 49:1; Иер. 1:4-5; Гал. 1:15
+ 1:17 Мал. 4:5; Мф. 11:14; 17:12-13
+ 1:17 Мал. 4:6
+ 1:17 Мал. 3:1; Мк. 1:2
+ 1:18 Э. д. 15:8; Башт. 6:17
+ 1:19 Дан. 8:16; 9:21
+ 1:25 Э. д. 30:23
+ 1:26-27 Дан. 8:16; 9:21
+ 1:26-27 Мф. 2:23; Ин. 1:45
+ 1:26-27 Мф. 1:16
+ 1:28 Башт. 13:3
+ 1:31 Иса. 49:1; Мф. 1:20

+ 1:32 2 Хаан. 7:13; Ыд. ыр. 88:4; Иса. 9:7; Мк. 11:10

+ 1:33 Дан. 7:14, 27; Авд. 1:21; Зах. 14:9; 1 Кор. 15:24; Ажыд. 11:15

+ 1:35 Мф. 18:20

+ 1:35 Ыд. ыр. 2:7; Мф. 14:33

+ 1:37 Э. д. 18:14; Иов 42:2; Иер. 32:17; Мк. 10:27

+ 1:46 1 Хаан. 2:1-10
+ 1:47 Ыд. ыр. 34:9; Иса. 61:10; Авв. 3:18
+ 1:48 1 Хаан. 1:11
+ 1:48 Лк. 11:27
+ 1:49 Ыд. ыр. 98:3; 110:9
+ 1:50 Ы. х. к. 5:10; 7:9
+ 1:51 Иса. 51:9
+ 1:52 Иов 5:11; Ыд. ыр. 146:6; Иез. 21:26
+ 1:53 Ыд. ыр. 106:9

+ 1:54-55 Э. д. 17:19; Рим. 4:13; Гал. 3:16; Евр. 2:16

+ 1:59 Э. д. 17:12; Лев. 12:3
+ 1:68 Ыд. ыр. 110:9; 129:8
+ 1:69-70 Аж.-ч. 3:21; Рим. 1:2; Тит. 1:1-2
+ 1:71 Ыд. ыр. 105:10
+ 1:72 Лев. 26:42; Ыд. ыр. 104:8
+ 1:73-75 Э. д. 22:16-18; 26:3; Евр. 6:13
+ 1:73-75 Соф. 3:15
+ 1:76 Лк. 7:26; 20:6
+ 1:76 Мал. 3:1; Мф. 3:3; Мк. 1:2-3
+ 1:77 Лк. 3:3
+ 1:78 Ыд. ыр. 83:12; Мал. 4:2

+ 1:79 Ыд. ыр. 106:10; Иса. 9:2; 42:7; 49:9; Мф. 4:16

+ 1:80 Лк. 3:2
+ 2:1 Сан. 1:2; 1 Чыл. 21:1; Аж.-ч. 5:37
+ 2:4-5 Лк. 1:26-27
+ 2:4-5 1 Хаан. 17:58
+ 2:9 Аж.-ч. 12:7
+ 2:11 Мф. 1:21
+ 2:11 Иса. 9:6
+ 2:12 1 Хаан. 2:34; 4 Хаан. 19:29
+ 2:13 Ажыд. 5:11
+ 2:14 Ыд. ыр. 148:1; Лк. 19:38
+ 2:19 Дан. 7:28; Лк. 2:51
+ 2:21 Э. д. 17:12-13; Лев. 12:3
+ 2:22 Лев. 12:4
+ 2:23 Хост. 13:2
+ 2:24 Лев. 12:8
+ 2:25 Иса. 40:1; 57:18
+ 2:30-32 Иса. 42:6; 49:6; Ин. 8:12
+ 2:35 Ин. 19:25
+ 2:37 Аж.-ч. 13:2; 14:23
+ 2:39 Мф. 2:23; Лк. 1:26-27
+ 2:41 Ы. х. к. 16:1
+ 2:43 Лев. 23:8
+ 2:50 Лк. 9:45; 18:34
+ 2:51 Дан. 7:28; Лк. 2:19
+ 2:52 1 Хаан. 2:26
+ 3:1 Лк. 13:1; 23:1
+ 3:1 Лк. 9:7
+ 3:2 Мф. 26:3; Ин. 11:49
+ 3:2 Лк. 1:63, 80; Ин. 1:6-7
+ 3:6 Иса. 40:3-5; 52:10
+ 3:7 Мф. 12:34; 23:33
+ 3:8 Лк. 16:24; Ин. 8:33
+ 3:9 Лк. 13:9
+ 3:9 Мф. 7:19
+ 3:10 Аж.-ч. 2:37; 16:30
+ 3:11 Иса. 58:7; Мф. 25:35; Иак. 2:15-16
+ 3:14 Лк. 19:8
+ 3:15 Ин. 1:19-20
+ 3:16 Иоил 2:28
+ 3:17 Иса. 30:24
+ 3:17 Мал. 4:1; Мф. 13:30

+ 3:20 Мф. 11:2; 14:1-12; Мк. 6:17-18; Ин. 3:24

+ 3:21 Аж.-ч. 7:56
+ 3:22 Иса. 11:2; Ин. 1:32-33
+ 3:22 Мк. 9:7; Ин. 12:28
+ 3:22 Иса. 42:1; Лк. 9:35; 2 Пет. 1:17
+ 3:23 Сан. 4:3
+ 3:27 1 Чыл. 3:17-19; Эзра 3:2; Агг. 1:1
+ 3:31 2 Хаан. 5:14
+ 3:32 1 Хаан. 17:12; Иса. 11:1
+ 3:32 Руф 4:18-22
+ 3:33 Э. д. 38:1-30; Сан. 26:21
+ 3:34 1 Чыл. 1:17-27
+ 3:38 Э. д. 5:1-32
+ 4:2 1 Чыл. 21:1; 1 Фес. 3:5
+ 4:2 Ы. х. к. 9:9; 3 Хаан. 19:8
+ 4:2 Мф. 21:18
+ 4:4 Ы. х. к. 8:3
+ 4:6 1 Ин. 5:19; Ажыд. 13:2
+ 4:8 Ы. х. к. 6:13
+ 4:10-11 Ыд. ыр. 90:11-12
+ 4:12 Ы. х. к. 6:16
+ 4:15 Мк. 1:21
+ 4:16 Мф. 2:23; Лк. 2:39
+ 4:18-19 Иса. 11:2
+ 4:18-19 Иса. 58:6
+ 4:18-19 Лев. 25:10
+ 4:18-19 Иса. 61:1-2
+ 4:23 Мф. 11:23; Мк. 2:1-12; Ин. 4:46-53
+ 4:24 Ин. 4:44
+ 4:25 3 Хаан. 17:1; 18:2; Иак. 5:17
+ 4:26 3 Хаан. 17:9
+ 4:27 Лев. 13:3; Сан. 12:10; 2 Чыл. 26:20
+ 4:27 4 Хаан. 5:1-14
+ 4:30 Ин. 8:59; 10:39
+ 4:31 Мф. 4:13
+ 4:32 Мф. 7:28-29
+ 4:34 Мф. 8:29; Мк. 1:23-24; Лк. 8:28
+ 4:34 Аж.-ч. 19:15
+ 4:35 Лк. 9:42; Аж.-ч. 8:7
+ 4:38 1 Кор. 9:5
+ 4:41 Ыд. ыр. 2:7
+ 4:41 Мф. 12:16; Мк. 3:12
+ 4:42 Лк. 5:16
+ 4:43 Иса. 61:1
+ 5:1 Сан. 34:11; Мф. 14:34; Мк. 6:53
+ 5:4 Ин. 21:6
+ 5:8 Иса. 6:5
+ 5:10 Мф. 13:47

+ 5:12 Лев. 13:3; Сан. 12:10; 4 Хаан. 5:1; 2 Чыл. 26:20

+ 5:12 Мк. 9:22
+ 5:14 Мф. 9:30; 17:9; Мк. 1:34
+ 5:14 Лев. 14:1-32; Лк. 17:14
+ 5:16 Мф. 14:23; Лк. 4:42
+ 5:17 Лк. 6:19; 8:46
+ 5:20 Мф. 8:10; Мк. 10:52
+ 5:20 Лк. 7:48
+ 5:21 Мф. 26:65
+ 5:21 Ыд. ыр. 31:5; Иса. 43:25
+ 5:29 Лк. 19:6
+ 5:30 Лк. 15:2
+ 5:32 Лк. 15:7
+ 5:32 1 Тим. 1:15
+ 5:33 Мф. 11:2; Лк. 11:1; Ин. 1:35
+ 5:33 Лк. 18:12

+ 5:34 Мф. 25:1-13; Ин. 3:29; Ажыд. 19:7; 21:2

+ 5:35 Мк. 14:7; Лк. 17:22
+ 6:1 Ы. х. к. 23:25
+ 6:2 Хост. 20:8-10; Сан. 15:32-36
+ 6:3 1 Хаан. 21:6
+ 6:4 Хост. 25:30; Лев. 24:5-9
+ 6:6 Мк. 1:21
+ 6:7 Лк. 14:1; 20:20
+ 6:9 Лк. 14:3
+ 6:10 3 Хаан. 13:6
+ 6:14 Мф. 16:18; Ин. 1:42
+ 6:15 Мф. 9:9
+ 6:16 Лк. 22:47
+ 6:19 Лк. 5:17; 8:46
+ 6:20 Соф. 3:12
+ 6:21 Ыд. ыр. 41:2; Иса. 55:1; Ин. 7:37
+ 6:21 Эккл. 7:3; 2 Кор. 7:10
+ 6:22 1 Пет. 4:14
+ 6:23 Аж.-ч. 5:41; Иак. 1:2; 2 Кор. 12:10
+ 6:24 Ам. 6:1; Мф. 6:2; Иак. 5:1
+ 6:25 Иса. 65:13
+ 6:25 У. ч. 14:13; Иса. 65:14
+ 6:26 Иса. 30:10; Мих. 2:11
+ 6:28 Лк. 23:34; Аж.-ч. 7:60; 1 Пет. 3:9
+ 6:29 Ыы. 3:30; 1 Пет. 2:23; 1 Кор. 6:7
+ 6:30 Ы. х. к. 15:7-8; У. ч. 21:26
+ 6:31 Мф. 7:12
+ 6:35 Ыд. ыр. 36:26
+ 6:36 Мф. 5:7
+ 6:37 Рим. 14:10; 1 Кор. 4:5
+ 6:37 Рим. 2:1; 14:10
+ 6:37 Иак. 2:13
+ 6:38 2 Кор. 9:6
+ 6:38 Мк. 4:24; Рим. 2:1
+ 6:39 Мф. 15:14
+ 6:40 Мф. 10:24; Ин. 13:16
+ 6:45 У. ч. 12:5
+ 6:45 Мф. 15:18; Иак. 3:6
+ 6:46 Ос. 8:2; Мф. 7:22; 25:11; Ин. 13:13
+ 6:48 У. ч. 10:25; 12:3
+ 7:4 Аж.-ч. 10:2
+ 7:7 Ыд. ыр. 106:20
+ 7:13 Мф. 20:34
+ 7:14 Лк. 8:54
+ 7:15 3 Хаан. 17:23; 4 Хаан. 4:36
+ 7:16 Ы. х. к. 18:15; Мф. 21:11
+ 7:19 Ин. 4:25; 6:14; 11:27
+ 7:22 Иса. 35:5; 61:1
+ 7:23 Ин. 6:61; 16:1
+ 7:24 Лк. 3:2
+ 7:26 Мф. 14:5; 21:26
+ 7:27 Хост. 23:20; Мал. 3:1; Мк. 1:2
+ 7:28 Лк. 1:15
+ 7:29 Лк. 3:12
+ 7:33 Мф. 3:4; Лк. 1:15
+ 7:34 Ин. 2:1; 12:2
+ 7:34 Лк. 5:30
+ 7:39 Лк. 15:2
+ 7:41 Мф. 18:28

+ 7:42 Мф. 6:14; Мк. 11:25-26; Эф. 4:32; Кол. 3:13

+ 7:46 Ыд. ыр. 22:5
+ 7:48 Лк. 5:20
+ 7:50 Лк. 8:48; 17:19; 18:42; Эф. 2:8
+ 8:1 Лк. 4:43
+ 8:2 Лк. 23:49

+ 8:2 Мф. 27:56; Мк. 16:9; Лк. 24:10; Ин. 19:25

+ 8:3 Лк. 24:10
+ 8:7 Иер. 4:3
+ 8:8 Мф. 11:15; Ажыд. 2:7
+ 8:10 Мф. 19:11
+ 8:10 Иса. 6:9; 42:20; Иер. 5:21
+ 8:11 Иса. 55:10-11; Аж.-ч. 8:4
+ 8:13 Гал. 1:6; Евр. 6:4
+ 8:14 Мф. 6:25
+ 8:14 Мк. 10:23; 1 Тим. 6:10
+ 8:15 Ин. 15:5
+ 8:16 Мф. 5:15; Лк. 11:33
+ 8:17 Мф. 10:26; Лк. 12:2
+ 8:18 У. ч. 9:9

+ 8:19 Мк. 6:3; Ин. 2:12; 7:3; Аж.-ч. 1:14; 1 Кор. 9:5; Гал. 1:19

+ 8:21 Ин. 15:14; Евр. 2:11
+ 8:22 Мф. 8:18; Мк. 4:35
+ 8:24 Ыд. ыр. 64:8; 88:10; 103:7
+ 8:28 Лк. 4:34
+ 8:35 Лк. 10:39
+ 8:37 Лк. 5:8; Аж.-ч. 16:39
+ 8:39 Ыд. ыр. 65:16
+ 8:41 Лк. 13:14; Аж.-ч. 13:15; 18:8
+ 8:43 Лев. 15:25
+ 8:44 Мк. 3:10
+ 8:46 Лк. 5:17; 6:19
+ 8:48 Лк. 7:50; Эф. 2:8
+ 8:51 Мк. 14:33; Лк. 9:28
+ 8:52 Ин. 11:11
+ 8:54 Мк. 1:31; 9:27; Аж.-ч. 3:7; 9:41
+ 8:54 Лк. 7:14
+ 8:56 Мк. 1:44; 9:9
+ 9:1 Лк. 6:12-16
+ 9:5 Аж.-ч. 13:51
+ 9:6 Мк. 1:15
+ 9:7 Лк. 3:1
+ 9:7 Лк. 9:19
+ 9:8 3 Хаан. 17:1; Мал. 4:5
+ 9:9 Лк. 3:19-20
+ 9:9 Лк. 23:8
+ 9:10 Лк. 9:2
+ 9:13 4 Хаан. 4:42-44
+ 9:19 Лк. 9:7
+ 9:19 3 Хаан. 17:1; Мал. 4:5
+ 9:20 Лк. 22:67; Ин. 11:27
+ 9:22 Лк. 17:25
+ 9:22 Лк. 18:33; 24:7; Ин. 2:19
+ 9:23 Мф. 10:38-39; Лк. 14:27
+ 9:25 Лк. 12:20
+ 9:26 Рим. 1:16; 2 Тим. 1:8
+ 9:26 Ы. х. к. 33:2; Дан. 7:13; Зах. 14:5
+ 9:27 Лк. 21:32; Ин. 21:22
+ 9:28 Мк. 14:33; Лк. 8:51
+ 9:29 Дан. 7:9
+ 9:30 Мал. 4:5
+ 9:35 Иса. 42:1; Лк. 23:35
+ 9:35 Ы. х. к. 18:15; 2 Пет. 1:17
+ 9:42 Лк. 4:35
+ 9:44 Лк. 9:22; 18:32-33
+ 9:45 Лк. 2:50; 18:34
+ 9:48 Мф. 10:40; Лк. 10:16; Ин. 13:20
+ 9:49 Мф. 7:22; 12:27; Аж.-ч. 19:13
+ 9:49 Сан. 11:28
+ 9:50 Лк. 11:23
+ 9:51 Лк. 24:51; Аж.-ч. 1:9
+ 9:52 Мф. 10:5
+ 9:54 4 Хаан. 1:10; Ажыд. 13:13
+ 9:61 3 Хаан. 19:20
+ 10:2 Мф. 9:37-38; Ин. 4:35
+ 10:3 Мф. 10:16
+ 10:4 4 Хаан. 4:29
+ 10:7 Гал. 6:6; 1 Тим. 5:18
+ 10:8 1 Кор. 10:27
+ 10:9 Мк. 1:15
+ 10:11 Аж.-ч. 13:51

+ 10:12 Э. д. 18:20; 19:24; Иер. 23:14; Иез. 16:48

+ 10:13 Мк. 6:45; 8:21

+ 10:13 Мк. 3:7

+ 10:14 Иса. 23:1; Иер. 47:4; Иез. 26:2; Иоил 3:4; Ам. 1:9; Зах. 9:2

+ 10:15 Иса. 14:13,

+ 10:16 Мф. 10:40; 25:45; Ин. 13:20; Гал. 4:14

+ 10:17 Мк. 16:17; Аж.-ч. 5:16; 8:7; 16:18; 19:12

+ 10:18 Иса. 14:12; Ажыд. 9:1; 12:8-9

+ 10:19 Ыд. ыр. 90:13; Мк. 16:18; Аж.-ч. 28:3-5

+ 10:20 Хост. 32:32; Ыд. ыр. 68:29; Евр. 12:23; Ажыд. 3:5

+ 10:21 Иов 37:24; Иса. 29:14
+ 10:22 Ин. 6:46; 7:29; 8:19; 10:15
+ 10:23 Мф. 13:16-17
+ 10:24 Евр. 11:13; 1 Пет. 1:10-12
+ 10:25 Лк. 18:18
+ 10:27 Ы. х. к. 6:5; 11:13; Иис. 22:5
+ 10:27 Лев. 19:18; Мф. 22:37; Мк. 12:30
+ 10:28 Лев. 18:5; Рим. 10:5; Гал. 3:12
+ 10:32 Сан. 8:19
+ 10:33 4 Хаан. 17:34; Ин. 4:9; 8:48
+ 10:34 Иса. 1:6
+ 10:38 Ин. 11:1; 12:2
+ 10:39 Лк. 8:35
+ 10:41 Лк. 12:25
+ 10:42 Ыд. ыр. 15:5
+ 11:1 Мф. 11:2; Мк. 2:18; Ин. 1:35
+ 11:3 У. ч. 30:8
+ 11:4 Мф. 26:41

+ 11:10 У. ч. 8:17; Мф. 18:19; 21:22; Мк. 11:24; Ин. 14:13-14; 1 Ин. 3:22; 5:14

+ 11:13 Э. д. 6:5; Мф. 12:34
+ 11:13 Аж.-ч. 2:38
+ 11:15 4 Хаан. 1:2; Мф. 9:34; 10:25
+ 11:16 Мк. 8:11; 1 Кор. 1:22
+ 11:19 Лк. 9:49; Аж.-ч. 19:13
+ 11:22 Иса. 49:24-25
+ 11:23 Лк. 9:50
+ 11:26 2 Пет. 2:20
+ 11:27 Лк. 1:48
+ 11:28 Ин. 13:17; Иак. 1:22; Рим. 2:13
+ 11:31 3 Хаан. 10:1-13
+ 11:31 Мф. 12:6
+ 11:32 Иона 3:5
+ 11:33 Мф. 5:15; Мк. 4:21; Лк. 8:16
+ 11:38 Мк. 7:3-5
+ 11:42 Лк. 18:12
+ 11:43 Лк. 14:7; 20:46
+ 11:44 У. ч. 26:23
+ 11:48 Аж.-ч. 7:51-52
+ 11:49 Мф. 21:35
+ 11:50-51 Неем. 9:26; Ажыд. 18:24
+ 11:50-51 Э. д. 4:8; 1 Ин. 3:12; Евр. 11:4
+ 11:50-51 2 Чыл. 24:21
+ 11:54 Лк. 20:20
+ 12:1 Мф. 16:6; Мк. 8:15; 1 Кор. 5:7-8
+ 12:2 Мф. 10:26; Мк. 4:22; Лк. 8:17

+ 12:4 Ыд. ыр. 55:5; 117:6; У. ч. 29:25; Иса. 51:7,

+ 12:5 Евр. 10:31
+ 12:7 Мф. 6:26; 12:12
+ 12:8 Рим. 10:9; Ажыд. 3:5
+ 12:9 Мф. 25:12; 1 Ин. 2:23; 2 Тим. 2:12
+ 12:10 Мф. 12:31-32; Мк. 3:29
+ 12:12 У. ч. 16:1
+ 12:15 1 Тим. 6:6-10
+ 12:15 Хост. 20:17; Ыд. ыр. 61:11
+ 12:19 Иса. 22:13
+ 12:20 Ыд. ыр. 38:7; Эккл. 2:18; 6:2
+ 12:21 1 Тим. 6:18
+ 12:22 Флп. 4:6; 1 Пет. 5:7
+ 12:24 Мф. 10:31; 12:12
+ 12:27 3 Хаан. 10:4-7
+ 12:28 Мф. 8:26; 14:31; 16:8
+ 12:31 Ыд. ыр. 36:4
+ 12:32 Иса. 40:11; Ин. 10:16
+ 12:32 Лк. 22:29
+ 12:33 Мф. 19:21
+ 12:33 Лк. 18:22
+ 12:36 Ажыд. 3:20
+ 12:39 2 Пет. 3:10; 1 Фес. 5:2
+ 12:43 Мф. 25:21; Ин. 13:17
+ 12:45 Мф. 25:5
+ 12:48 Лев. 5:17
+ 12:50 Мк. 10:38
+ 12:51 Аж.-ч. 14:4
+ 12:53 Мих. 7:6
+ 12:58 У. ч. 25:8
+ 13:1 Лк. 3:1; 23:1
+ 13:2 Иов 4:7
+ 13:4 Иса. 8:6; Ин. 9:7,
+ 13:6 Иса. 5:2; Мф. 21:19; Мк. 11:13
+ 13:7 Мф. 7:19; Лк. 3:9
+ 13:10 Мф. 4:23; Мк. 6:2
+ 13:13 Ыд. ыр. 144:14; 145:8
+ 13:14 Лк. 8:41; Аж.-ч. 13:15; 18:8
+ 13:14 Хост. 20:9
+ 13:15 Лк. 14:5
+ 13:17 1 Пет. 3:16
+ 13:19 Мф. 17:20; Лк. 17:6
+ 13:19 Иез. 17:23; 31:6; Дан. 4:9
+ 13:21 1 Кор. 5:6; Гал. 5:9
+ 13:25 Мф. 25:11-12
+ 13:27 Ыд. ыр. 6:9
+ 13:28 Мф. 8:12
+ 13:29 Мф. 8:11; Эф. 3:6
+ 13:30 Мф. 19:30; 20:16; Мк. 10:31
+ 13:31 Лк. 3:1; 9:7
+ 13:34 2 Чыл. 24:21; Неем. 9:26; Аж.-ч. 7:52

+ 13:34 Ы. х. к. 32:11-12; Руф 2:12; Ыд. ыр. 146:2

+ 13:35 Ыд. ыр. 117:26; Лк. 19:38
+ 14:1 Лк. 6:7; 20:20
+ 14:3 Мф. 12:10; Мк. 3:4
+ 14:5 Лк. 13:15
+ 14:7 Лк. 11:43
+ 14:8 У. ч. 25:6-7
+ 14:11 Мф. 23:12; Лк. 18:14
+ 14:14 1 Кор. 15:23; 1 Фес. 4:16
+ 14:15 Ажыд. 19:9
+ 14:20 Ы. х. к. 24:5
+ 14:26 Ин. 12:25
+ 14:27 Мф. 16:24; Лк. 9:23
+ 14:34 Мф. 5:13; Мк. 9:50
+ 14:35 Мф. 11:15; Лк. 8:8; Ажыд. 2:7
+ 15:2 Лк. 5:30; 19:7
+ 15:4 Иез. 34:6,
+ 15:6 1 Пет. 2:25
+ 15:7 Лк. 5:31-32
+ 15:12 Ы. х. к. 21:17
+ 15:18 Хост. 10:16
+ 15:22 Зах. 3:4
+ 15:24 Рим. 11:15; Эф. 2:1, 5; Кол. 2:13
+ 15:30 У. ч. 29:3
+ 16:8 Ин. 12:36; 1 Фес. 5:5
+ 16:10 Мф. 25:21; Лк. 19:17
+ 16:11 У. ч. 24:4
+ 16:13 Мф. 6:24
+ 16:14 1 Тим. 6:10

+ 16:15 1 Хаан. 16:7; 3 Хаан. 8:39; У. ч. 21:2; Иер. 11:20

+ 16:16 Мф. 3:2; Лк. 4:43
+ 16:16 Мф. 11:12-13
+ 16:17 Мф. 5:18
+ 16:18 Мал. 2:16; Мф. 5:32; 19:19
+ 16:22 Мф. 18:10; Аж.-ч. 12:15
+ 16:23 Мф. 11:23
+ 16:23 Мф. 8:11
+ 16:24 Лк. 3:8
+ 16:29 Аж.-ч. 26:22; 28:23
+ 16:31 Мф. 28:11-15; Ин. 12:10-11
+ 17:1 Лк. 22:22
+ 17:2 Мк. 9:42
+ 17:3 Лев. 19:17; Мф. 18:15
+ 17:4 Мф. 6:14
+ 17:5 Мк. 9:24
+ 17:6 Мф. 17:20; Лк. 13:19
+ 17:12 Лев. 13:3; Лк. 5:11
+ 17:12 Лев. 13:46

+ 17:14 Лев. 14:1-32; Мф. 8:4; Мк. 1:44; Лк. 5:14

+ 17:16 Лк. 5:12
+ 17:16 4 Хаан. 17:34; Ин. 4:9
+ 17:19 Мк. 10:52; Лк. 7:50; Эф. 2:8
+ 17:20 Лк. 19:11; Аж.-ч. 1:6
+ 17:22 Лк. 5:35; Ин. 8:56
+ 17:23 Мк. 13:21; Лк. 21:28
+ 17:25 Лк. 9:22
+ 17:26 Э. д. 6:5
+ 17:27 Э. д. 6:14
+ 17:27 Э. д. 7:21
+ 17:29 Э. д. 19:16, 24; 2 Пет. 2:6-8
+ 17:31 Мк. 13:15
+ 17:32 Э. д. 19:26
+ 17:33 Мф. 10:39

+ 18:1 Лк. 21:36; Рим. 12:12; Эф. 6:18; Кол. 4:2; 1 Фес. 5:17

+ 18:7 Ыд. ыр. 21:3; 87:2; Ажыд. 6:10

+ 18:7 Мк. 13:20; Рим. 8:33; Кол. 3:12; Тит. 1:1

+ 18:8 Евр. 10:37
+ 18:9 Лк. 16:15
+ 18:10 Аж.-ч. 3:1
+ 18:11 Мф. 6:5
+ 18:12 Лк. 5:33; 11:42
+ 18:13 Ыд. ыр. 78:9; Дан. 9:19
+ 18:14 Мф. 23:12; Лк. 14:11
+ 18:17 Мф. 18:3
+ 18:18 Лк. 10:25
+ 18:19 Ыд. ыр. 105:1; 118:68
+ 18:20 Хост. 20:12-16
+ 18:21 Флп. 3:6
+ 18:22 Лк. 12:33
+ 18:24 Ыд. ыр. 48:7-8

+ 18:27 Э. д. 18:14; Иов 42:2; Иер. 32:17; Мк. 14:36

+ 18:28 Лк. 5:11
+ 18:29-30 Лк. 14:26
+ 18:33 Лк. 9:22; 24:7; Ин. 2:19
+ 18:34 Лк. 2:50; 9:45
+ 18:35 Иис. 6:1; 3 Хаан. 16:34
+ 18:38 2 Хаан. 7:12-16; Мф. 22:42; Лк. 1:32
+ 18:42 Лк. 7:50; Эф. 2:8
+ 19:1 Иис. 6:1; 3 Хаан. 16:34
+ 19:7 Лк. 5:30; 15:2
+ 19:8 Хост. 22:1; 2 Хаан. 12:6; Лк. 3:14
+ 19:9 Лк. 3:8; Ин. 8:33,
+ 19:11 Лк. 17:20; Аж.-ч. 1:6
+ 19:14 Ин. 15:8
+ 19:17 Лк. 16:10
+ 19:22 Иов 9:20; 15:6; 3 Хаан. 20:40
+ 19:26 Мф. 13:12
+ 19:27 Мф. 22:7; Лк. 20:16
+ 19:29 2 Хаан. 15:30; Зах. 14:4; Аж.-ч. 1:12
+ 19:36 4 Хаан. 9:13
+ 19:38 Ыд. ыр. 117:25-26; 148:1
+ 19:39 Мф. 21:15-16
+ 19:40 Авв. 2:11
+ 19:41 Ин. 11:35
+ 19:42 Ыд. ыр. 80:14; Иса. 48:18
+ 19:43 Иса. 29:3; Иер. 6:6; Иез. 4:2; 26:8
+ 19:44 Ыд. ыр. 136:9; Лк. 21:6
+ 19:46 Иса. 56:7; Иер. 7:11
+ 20:2 Аж.-ч. 4:7
+ 20:4 Лк. 3:3
+ 20:5 Лк. 7:30
+ 20:6 Лк. 7:26; 9:8
+ 20:9 Ыд. ыр. 79:9; Иса. 5:1
+ 20:9 Сол. ыр. 8:11
+ 20:9 Мк. 13:34
+ 20:12 Лк. 11:48-49
+ 20:13 Мф. 3:17; Евр. 1:1
+ 20:14 Евр. 1:2
+ 20:15 Евр. 13:12
+ 20:16 Аж.-ч. 13:46
+ 20:17 Ыд. ыр. 117:22
+ 20:18 Иса. 8:14-15; 28:16
+ 20:20 Лк. 6:7; 14:1
+ 20:20 Лк. 11:54
+ 20:22 Мф. 17:24-25
+ 20:23 Мк. 7:6; Лк. 12:1
+ 20:25 Рим. 13:7
+ 20:27 Аж.-ч. 23:8
+ 20:28 Ы. х. к. 25:5
+ 20:35 2 Фес. 1:5
+ 20:37 Хост. 3:2,
+ 20:40 Мф. 22:46
+ 20:41 2 Хаан. 7:12-16; Лк. 1:32; 18:38
+ 20:42-43 Ыд. ыр. 109:1; Аж.-ч. 2:34-35
+ 20:46 Лк. 11:43
+ 21:1 4 Хаан. 12:9; Мф. 27:6; Ин. 8:20
+ 21:4 2 Кор. 8:1-3,
+ 21:6 Лк. 19:44
+ 21:8 1 Ин. 3:7; Кол. 2:8; 2 Фес. 2:3
+ 21:8 Иер. 14:14
+ 21:10 2 Чыл. 15:6; Ажыд. 6:4
+ 21:11 Аж.-ч. 11:28
+ 21:11 Ажыд. 6:8,
+ 21:12 Аж.-ч. 4:3; 17:6; 18:12; 24:1; 25:6
+ 21:15 Аж.-ч. 6:10

+ 21:18 1 Хаан. 14:45; 2 Хаан. 14:11; Аж.-ч. 27:34

+ 21:23 Мф. 27:25; 1 Фес. 2:16
+ 21:24 Ажыд. 11:2
+ 21:27 Дан. 7:13
+ 21:32 Лк. 9:27

+ 21:33 Ыд. ыр. 101:26-27; Иса. 51:6; 2 Пет. 3:10

+ 21:34-35 Иса. 24:17

+ 21:36 Мф. 25:13; 1 Фес. 5:6

+ 21:36 Лк. 18:1; Рим. 12:12; Эф. 6:18; Кол. 4:2; 1 Фес. 5:17

+ 21:37 Мф. 21:23; 26:55
+ 22:1 Хост. 12:1-30
+ 22:3 Ин. 13:2
+ 22:6 Аж.-ч. 1:16
+ 22:7 Хост. 12:6; 1 Кор. 5:7
+ 22:16 Ажыд. 19:9
+ 22:19 Ин. 6:51; 1 Кор. 10:16; 11:24
+ 22:20 Хост. 24:8; Иер. 31:31
+ 22:21 Ыд. ыр. 40:10; Ин. 13:18
+ 22:22 Аж.-ч. 2:23
+ 22:26 Мф. 20:26; Мк. 10:43-44
+ 22:27 Мф. 20:28; Ин. 13:4-5
+ 22:28 Евр. 2:18
+ 22:29 Лк. 12:32
+ 22:30 Мф. 19:28; Ажыд. 3:21
+ 22:31 Иов 1:6-12; Ам. 9:9
+ 22:32 Ин. 17:9
+ 22:33 Ин. 21:19; Аж.-ч. 12:4
+ 22:35 Лк. 9:3; 10:4
+ 22:37 Иса. 53:12
+ 22:40 Мф. 6:13
+ 22:42 Мк. 10:38; Ин. 18:11; Евр. 5:7
+ 22:42 Мф. 6:10
+ 22:43-44 Мф. 4:11; Мк. 1:13
+ 22:47 Аж.-ч. 1:16
+ 22:49 Лк. 22:38
+ 22:53 Лк. 20:1
+ 22:53 Эф. 6:12
+ 22:61 Лк. 22:34
+ 22:63 Иса. 50:6

+ 22:69 Ыд. ыр. 109:1; Мк. 16:19; Аж.-ч. 7:56; Евр. 1:3

+ 22:71 Мф. 9:3; Ин. 10:36

+ 23:1 Лк. 3:1; 13:1; Аж.-ч. 3:13; 4:27; 1 Тим. 6:13

+ 23:2 Аж.-ч. 17:7
+ 23:2 Лк. 20:25
+ 23:3 Мф. 2:2
+ 23:4 Ин. 18:38; 19:4; Евр. 4:15
+ 23:7 Лк. 3:1; 9:7
+ 23:8 Лк. 9:9
+ 23:29 Мк. 13:17; Лк. 21:23
+ 23:30 Ос. 10:8; Ажыд. 6:16
+ 23:31 Иез. 20:47
+ 23:34 Аж.-ч. 7:60
+ 23:34 Ыд. ыр. 21:19
+ 23:35 Иса. 42:1; Лк. 9:35
+ 23:35 Ин. 10:18
+ 23:41 Лк. 23:4; Евр. 4:15
+ 23:44 Ам. 8:9
+ 23:45 Хост. 26:33; Лев. 16:2
+ 23:46 Ыд. ыр. 30:6; Аж.-ч. 7:59
+ 23:48 Лк. 18:13
+ 23:49 Лк. 8:2
+ 23:53 Иса. 53:9
+ 23:56 Хост. 20:10; Ы. х. к. 5:14
+ 24:4 Ин. 20:12
+ 24:7 Лк. 9:22; 18:33; Ин. 2:19
+ 24:8 Ин. 2:22
+ 24:10 Мк. 15:40; Лк. 8:2-3
+ 24:11 Мк. 16:11
+ 24:16 Ин. 20:14
+ 24:18 Ин. 19:25
+ 24:20 Аж.-ч. 2:23
+ 24:26 1 Пет. 1:11

+ 24:27 Э. д. 3:15; 12:3; 22:8; Сан. 21:9; 24:17; Ы. х. к. 18:15

+ 24:27 2 Хаан. 7:12-14; Ыд. ыр. 15:10; Иса. 7:14; 9:2; 11:1; 50:6; 53:1-12; Иер. 23:5-6; Дан. 7:13; 9:24-27; Мих. 5:2; Зах. 9:9; 12:10; 13:7

+ 24:27 Аж.-ч. 8:35
+ 24:30 Лк. 9:16
+ 24:34 1 Кор. 15:5
+ 24:37 Мф. 14:26; Мк. 6:49
+ 24:39 1 Ин. 1:1
+ 24:41 Ин. 21:5
+ 24:45 Аж.-ч. 16:14
+ 24:46 Лк. 24:27
+ 24:48 Аж.-ч. 1:8
+ 24:49 Ин. 14:26; Аж.-ч. 1:8
+ 24:49 Аж.-ч. 1:4; 2:4
+ 24:50 Мф. 21:17; Лк. 19:29; Ин. 11:18
+ 24:50 Аж.-ч. 1:9
+ 24:52 Мф. 28:9
+ 24:53 Аж.-ч. 2:46; 3:1; 5:21

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Лука

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ